Afisze z okresu II wojny światowej pochodzące z siedleckiego Archiwum w Strefie Edukacyjnej

Galeria Strefy gromadząca plakaty i afisze jest bogatsza o zbiór skanów pochodzących z zasobu Archiwum Państwowego w Siedlcach. Poniżej znajdą Państwo rys historyczny wprowadzający w tematykę zamieszonych w galerii afiszy.

Utworzone w 1939 r. Generalne Gubernatorstwo dzieliło się na cztery dystrykty: krakowski, lubelski, radomski i warszawski. W skład dystryktu warszawskiego wchodziły min. powiaty siedlecki i sokołowsko – węgrowski, scalony na mocy zarządzenia gubernatora dystryktu warszawskiego Ludwika Fiszera z dnia 20 XI 1939 r.

Władzę administracyjną w powiatach sprawowali starostowie. Stanowiska te, podobnie jak wszystkie inne funkcje kierownicze w administracji, obsadzone były przez Niemców. Starostowie skupiali w swoim ręku pełnię władzy nad powierzonym im terenem. Do ich kompetencji należały sprawy ruchu ludności, sanitarne, budowlane, wyżywienia i rozdziału wyznaczonych kontyngentów, egzekwowanie obowiązku pracy przymusowej oraz bezpieczeństwo ogólne na terenie powiatu. Starostowie mieli do swojej dyspozycji policję niemiecką (porządkową i żandarmerię), policję granatową i pomocniczą. Oprócz komórek starostw w niektórych miastach, np. w Siedlcach, Łosicach, Sokołowie Podlaskim i Węgrowie, utworzono swego rodzaju ekspozytury władz – komisariaty, na czele z komisarzami. Niezależnie od komisarzy miast zostali powołani burmistrzowie, którzy wykonywali polecenia komisarzy miasta i kierowników urzędów okupanta.

Jednym z przejawów władzy starosty było prawo wydawania zarządzeń, które były narzędziami kontroli nad podbitym terenem. Zarządzenia te podawano do wiadomości publicznej w formie afiszy i plakatów, przesyłano do burmistrzów i wójtów gmin, którzy mieli obowiązek rozplakatowania ich w odpowiedniej liczbie na swoim terenie.

Zarządzenia okupacyjne doskonale obrazują politykę władz niemieckich wobec ludności polskiej, ich stosunek do Żydów, eksploatację materialną zajętego terenu. Dlatego też stanowią bardzo cenne źródło archiwalne w badaniach regionalnych nad okresem okupacji. W powiecie sokołowsko – węgrowskim władze okupacyjne (głównie starostwie) wydały około 320 zarządzeń. Ponad jedna trzecia z nich zachowała się w zbiorach siedleckiego Archiwum Państwowego. W przypadku powiatu siedleckiego zachowało się łącznie 35 takich obwieszczeń. Dokumenty te przetrwały okres okupacji w zbiorach archiwów zakładowych urzędów gmin. W Archiwum Państwowym w Siedlcach zostały zakonserwowane i zdigitalizowane w dużej rozdzielczości.

Wśród najlepiej zachowanych ogłoszeń z powiatu sokołowsko – węgrowskiego występują afisze z lat 1939 – 1944, a więc z całego okresu okupacji. Większość zarządzeń podpisał pełniący najdłużej funkcję starosty (lata 1940-1944) Ernst Gramss. Prowadził on szczególnie ostrą działalność represyjną, osobiście skierował ogromną rzeszę ludności do obozu karnego w Treblince. Bezwzględnie stosował zasadę odpowiedzialności zbiorowej, przeprowadzał liczne akcje pacyfikacyjne na wsi. Afisze wielokrotnie były wykorzystywane do prac naukowych. Warto jednak zwrócić uwagę na ich walory dydaktyczne, mogą być bowiem znakomitym materiałem pomocniczym do nauczania historii we wszystkich typach szkól, od podstawowej – po uniwersytet.

Wśród zachowanych ogłoszeń na ogół wyróżnia się następujące problemy: 1) rekwizycje mienia, 2) rejestrację ludności, 3) ograniczenie swobody poruszania się, 4) kontyngenty, 5) werbunek ludności do pracy w Rzeszy, 6) walkę z ruchem oporu. Ogłoszenia drukowane były w układzie dwuszpaltowym, w języku polskim i niemieckim, w drukarniach w Siedlcach i w Sokołowie Podlaskim.

Uwaga: galeria zawierająca afisze z lat 1939-45 zawiera również rekordy pochodzące z innych archiwów. Powyższy rys historyczny dotyczy jedynie kopii archiwaliów pochodzących z Archiwum Państwowego w Siedlcach.
 

Share Link: