| Akta Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, XIV-XVIII w. | Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, 31-008 Kraków, ul. św. Anny 6 (www.archiwum.uj.edu.pl)
i Biblioteka Jagiellońska, 30-059 Kraków, Al. Mickiewicza 22 |
|
| Uniwersytet Jagielloński w Krakowie powstał jako drugi w Europie Środkowej (po Pradze w Czechach), założony przez ostatniego króla z dynastii Piastów, Kazimierza Wielkiego, w 1364 roku. |
|
W roku 1400 odnowiony i uposażony przez królową Jadwigę i jej męża króla Władysława Jagiełłę, nosi nazwę jagiellońskiego. Nieprzerwane funkcjonowanie uniwersytetu przez 600 lat było niezwykle istotnym faktem kulturowym zarówno dla Polski oraz całej Europy środkowo-wschodniej, obecnych krajów sąsiadujących, np. Litwy, Białorusi, Ukrainy, Słowacji, Czech skąd przez stulecia rekrutowali się zarówno studenci, jak i profesorowie uczelni. Osiągnął on wysoki poziom naukowy i dydaktyczny u samego zarania istnienia, mając już w XV wieku imponujący księgozbiór wybitnych uczonych i dorobek odkryć w astronomii, geografii, medycynie i prawie, szczycąc się takimi znakomitymi przedstawicielami, jak Wojciech z Brudzewa, Marcin Król, Tomasz ze Strzempina, Maciej z Miechowa czy Paweł Włodkowic i studentami, jak najwybitniejszy wychowanek uniwersytetu- Mikołaj Kopernik (w latach 1433-1510 aż 40% stanowili cudzoziemcy). |
|
 | | Pieczęć majestatyczna króla Kazimierza Wielkiego uwierzytelniająca przywilej fundacyjny z 12 maja 1364 r., Arch. UJ, dypl. perg. 5 |
|  | | Dyplom miasta Krakowa z 1364 r., poręczający swobody uniwersyteckie. Arch. UJ, dypl. perg. 6 |
|
|
 | | Nadanie przez króla Władysława Jagiełłę beneficjum kościelnego dla profesorów teologii w 1425 r. Arch. UJ, dypl. perg. 67. |
|  | | Najstarsza zachowana księga zgromadzenia ogólnego uniwersytetu z lat 1441-1589. Arch. UJ, rkps. 33. |
|
|
 | | Wykaz profesorów prowadzących wykłady i harmonogram zajęć, m.in. wpis Wojciecha z Brudzewa. BJ, rkps 249. |
|  | | Wpis Tomasza ze Strzempina do metryki studenckiej w r. 1419. BJ, rkps 258. |
|
|
 | | Mikołaj Kopernik |
|
|
 | | Przywilej odnowienia Bursy Filozofów z 1558 r. Arch. UJ., dypl. perg. 577. |
| Trwałość funkcjonowania uniwersytetu, jego poziom naukowy i bogactwo kontaktów międzynarodowych znajduje swoje odbicie w unikatowym archiwum, jednym z najstarszych i największych na świecie. Zbiory archiwum UJ obejmują 5 tys. metrów akt, dokumentujących rozwój myśli intelektualnej, przemiany w procesie dydaktycznym, dzieje uczelni i rolę uniwersytetu w dziejach Polski. |
|
|
 | | Karta wpisowa Karola Wojtyły, obecnie papieża Jana Pawła II, na Wydział Teologiczny w r. akademickim 1944/45. Arch. UJ, WT II 193. |
| Archiwa UJ zawierają spisy studentów i absolwentów w okresie 1400-1795, rejestry wykładów oraz akty prawne dotyczące działania uniwersytetu (dokumenty rektorskie), księgi rachunkowe, spisy ważniejszych wydarzeń oraz własne wpisy gości (1574-1983) w tym najbardziej prominentnych osób (m. in. cesarza Austrii Franciszka Józefa I, generała Tadeusza Kościuszki - bohatera walk o niepodległość Polski i Stanów Zjednoczonych Ameryki, papieży Piusa XI i Jana Pawła II. |
|
|
 | | List hierarchów soboru w Bazylei z 1444 r. do krakowskiego Studium Generalnego. Arch. UJ, dypl. perg. 109. |
| Niezwykle bogaty i unikatowy jest zbiór pergaminów sięgający XIV wieku i zawierający dokumenty wystawione przez papieży, cesarzy, królów, wybitne postaci historyczne i miasta. Do najcenniejszych należy pergamin nr 6 z 1364 roku, dokument miejski potwierdzający przywileje Studium Generale. Najstarsza pieczęć uniwersytecka znajduje się przy pergaminie z 1428 roku. Kilkanaście rękopiśmiennych kodeksów dotyczących organizacji uniwersytetu znajduje się w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej. |
|
|
 | | Bulla papieża Bonifacego IX z 1397 r. zezwalająca na otwarcie Wydziału Teologicznego UJ. Arch. UJ, dypl. perg. 19. |
| Do najciekawszych dokumentów należą też inwentarze informujące o wyposażeniu różnych zakładów uniwersytetu, obfite materiały dotyczące biografii pracowników i studentów uczelni, dokumentacja funkcjonowania burs i domów akademickich od połowy XV wieku. Szczególnie interesujące są zbiory dokumentów ilustrujące historię Wydziału Lekarskiego (a zarazem rozwoju medycyny) i Wydziału Teologicznego, oba zapoczątkowane na przełomie XIV/XV wieku. Znaczna liczba materiałów archiwum UJ (20 tys. akt) z różnych dziedzin jest kopalnią informacji dotyczących społecznych problemów i ich przemian w ciągu 600 lat. |
|
|
 | | Dokument z pieczęcią większą uniwersytetu z początku XV w. Arch. UJ, dypl. perg. 76. |
|  | | Alegoria Wydziału Filozoficznego z 1682 r. Arch. UJ, miniatura z rkps 91 1. |
|
|
 | | Najstarsze statuty uniwersyteckie z początku XV w. BJ, rkps 263. |
| Należy podkreślić, że Kraków wpisany jest na Listę światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, są w tym mieście trzy zespoły dokumentów o unikatowym stopniu kompletności, zachowanej ciągłości historycznej i znaczeniu europejskim. Są to: archiwum miasta, archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego i zbiory dokumentów o światowej randze w Bibliotece Jagiellońskiej. Zbiory te tworzą niepowtarzalny w skali świata zapis pamięci, dotyczący w tym wypadku Polski i Europy środkowej od średniowiecza po współczesność. |
|
|
|
|
