Archiwum jako warsztat pracy nauczyciela historii

„Archiwum jako warsztat pracy nauczyciela historii. Scenariusze lekcji dla nauczycieli szkoły podstawowej, gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej”,  red. Teresa Stachurska-Maj, Violetta Urbaniak (ISBN 978-83-928532-6-8, ISBN 978-83-87528-21-8, ss. 74).

Materiały metodyczne zawarte w prezentowanym opracowaniu są wynikiem warsztatów zorganizowanych przez Archiwum Państwowe m.st. Warszawy wspólnie z Mazowieckim Samorządowym Centrum Doskonalenia Nauczycieli. Celem warsztatów było podniesienie kompetencji nauczycieli w zakresie wykorzystania źródeł historycznych w procesie lekcyjnym oraz doskonalenia umiejętności zastosowania nowej podstawy programowej w planowaniu pracy nauczyciela historii.

Autorzy mają nadzieję, że przywołanie podczas lekcji oryginalnych materiałów — dokumentów urzędowych, fotografii, relacji czy wspomnień — uczyni przekaz bardziej atrakcyjnym, wpłynie także na poszerzenie wśród uczniów wiedzy na temat roli i znaczenia archiwów dla zachowania dziedzictwa kulturowego.

Zawarte w wydawnictwie scenariusze lekcji zawierają zakres celów i treści kształcenia określonych przez ministra edukacji w rozporządzeniu o podstawie programowej kształcenia ogólnego z dnia 23 grudnia 2008 r. Dokument ten określa, czego szkoła jest zobowiązana nauczyć ucznia o przeciętnych uzdolnieniach na każdym etapie kształcenia. Kierunki zmian wynikające z powyższego prawa oświatowego otwierają przestrzeń edukacyjną przed nauczycielami uczniami wszystkich etapów edukacyjnych. Nowe wyzwania dla nauczycieli historii to przede wszystkim ujęcie czasu nauki w gimnazjum i szkole ponadgimnazjalnej jako czasu spójnego programowo, a zatem konieczność popatrzenia na warsztat pracy z punktu widzenia metod, środków dydaktycznych, sposobów oceniania, pracy z innymi nauczycielami w zespołach problemowych.

Prezentowane w publikacji materiały obejmują różnorodną tematykę i szeroki zakres chronologiczny, począwszy od XVI w. po historię najnowszą. Nawiązanie do zdarzeń z nieodległej przeszłości zarówno przez dokumenty oficjalne, jak i osobiste — listy i fotografie z rodzinnych albumów — pozwoli rozbudzić zrozumienie dla potrzeby gromadzenia źródeł do historii nie tylko tej „wielkiej” ale także tej, która dzieje się obok nas, w naszym środowisku, w społecznościach lokalnych, ponieważ to nich przyszłe pokolenia będą czerpać wiedzę o czasach nam współczesnych.

Propozycje wielorakiego i wieloaspektowego ujęcia tematyki prezentowanej w scenariuszach autorstwa dydaktyków i nauczycieli praktyków zostały ujęte w pięciu częściach:

I. Źródła historyczne — rola archiwum,
II. Historia herbu Warszawy,
III. Emigracja z ziem polskich XIX/XX w.,
IV. Warszawa we wrześniu 1939 roku,
V. Warszawscy Żydzi.

Załączniki to źródła historyczne wykorzystane w poszczególnych scenariuszach. W celu ułatwienia wykorzystania źródeł przez nauczycieli na lekcjach historii zostały one umieszczone na płycie CD.

Materiały pomocnicze dla nauczycieli zostały przygotowane z perspektywy nowoczesnej edukacji, w którą wpisana jest aktywność ucznia, podczas której ogląda on, doświadcza, analizuje, przeżywa z bohaterami stany emocjonalne określonych sytuacji, a nie pozostaje jedynie biernym odbiorcą działań edukacyjnych. Dlatego przedłożone nauczycielom materiały metodyczne zostały pomyślane tak, aby ułatwić przygotowanie ucznia w zakresie edukacji historycznej i obywatelskiej w postaci efektów kształcenia. Założenie to jest zgodne z filozofią nauczania zawartą w nowej podstawie programowej, która formułuje treści nauczania w postaci efektów kształcenia, dlatego cele kształcenia określone są w języku wymagań ogólnych, będących oczekiwanymi umiejętnościami osiąganymi przez ucznia po ukończeniu danego etapu edukacyjnego.

Każdy scenariusz zawiera cele kształcenia wymagania ogólne, cele nauczania — wymagania szczegółowe, zgodne z nową podstawą programową, środki dydaktyczne, metody oraz przebieg lekcji z następującymi fazami; wprowadzenie do lekcji, fazę realizacji (przebieg) i podsumowanie lekcji. Dominujące metody pracy na lekcjach historii z wykorzystaniem materiałów źródłowych to przede wszystkim: analiza tekstu źródłowego oraz źródła ikonograficznego, pogadanka nauczająca, opowiadanie, pokaz z opisem, elementy wykładu interaktywnego, praca z mapą, rozmowa nauczająca.

Zgodnie z indywidualizacją potrzeb dziecka i ucznia wybrane scenariusze uwzględniają propozycję zadania domowego. Scenariusze lekcji ukierunkowują pracę w zależności od celów, które nauczyciel chce osiągnąć, ale zawsze pozostaje miejsce na kreatywność i aktywność ucznia, niezależnie od tematyki zajęć.

Share Link: