-A
+A

Szwajcaria


Muzeum Polskie w Rapperswilu
Schloss Rapperswil
Postfach 1251
CH-8640 Rapperswil
SZWAJCARIA
Fax.: + 41 55 210 06 62
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


Utworzenie i krótka historia:
Muzeum Polskie w Rapperswilu jest jedną z najstarszych polskich instytucji działających na emigracji. W jego historii można wyróżnić trzy zasadnicze okresy: działalność Muzeum Narodowego Polskiego w latach 1868-1927, Muzeum Polski Współczesnej  w latach 1936-1952 oraz okres najnowszy od reaktywowania działalności Muzeum w 1975 r.
Pierwsze Muzeum zostało powołane dzięki staraniom Władysława hr. Broel-Platera (1806-1889) dnia 16 sierpnia 1868, w setną rocznicę Konfederacji Barskiej. Dzięki jego staraniom, w wynajętym od rady miejskiej zamku otwarto w 1870 r. muzeum, które nazwano Muzeum Narodowym Polskim. Od początku swojego istnienia stało się ono instytucją gromadzącą pamiątki narodowe, ale też miejscem spotkań emigracji polskiej i kultywowania polskiej tradycji narodowej. Z muzeum związanych jest wiele nazwisk słynnych Polaków, w tym pisarza Stefana Żeromskiego. Muzeum stało się też miejscem złożenia w 1895 roku urny z sercem Tadeusza Kościuszki, jednego z polskich bohaterów narodowych.
Zbiory rapperswilskie zgromadzone przez pierwsze dziesięciolecia istnienia Muzeum przewieziono w 1927 r. do niepodległej Polski. Znaczna część z nich, w tym  zwłaszcza archiwalia, uległa zniszczeniu w czasie II wojny światowej.


W okresie II Rzeczypospolitej placówka funkcjonowała pod nazwą “Muzeum Polski Współczesnej”, a jej działalność skupiała się na prezentowaniu współczesnej kultury i sztuki Polski.
Niekorzystny dla Muzeum w Rapperswilu okres rozpoczął się po 1945 r. w związku z polityką władz komunistycznych w kraju, które dążyły do przejęcia kontroli nad tą placówką. Likwidacja dotychczasowych działów muzealnych doprowadziła do konfliktu z gminą rapperswilską, która na znak protestu wypowiedziała umowę dzierżawną, zaś na skutek decyzji szwajcarskiego Sądu Najwyższego Muzeum zostało zamknięte w 1951 r.
Rok później zbiory rapperswilskie ponownie przewieziono do kraju, gdzie zostały rozproszone w różnych instytucjach.
Sytuacja Towarzystwa uległa poprawie dopiero w latach 70-tych. Uroczyste otwarcie zorganizowanej na nowo placówki nastąpiło 21 czerwca 1975 r. Od tego momentu zbiory Muzeum powiększały się m. in. o liczne dary emigrantów z różnych krajów świata. Szczególnie prężnie rozwijała się działalność popularyzatorska Muzeum, które zorganizowało ponad 100 wystaw poświęconych historii Polski, jak też związkom Polaków i Szwajcarów i ich wzajemnym relacjom, a także szereg konferencji naukowych, przybliżających Szwajcarom polską kulturę i dzieje.
Obecnie Muzeum Polskie w Rapperswilu pełni de facto rolę nieoficjalnego polskiego instytutu kultury w Szwajcarii, z którego usług korzystają chętnie zarówno Szwajcarzy jak i Polacy.
Ważną rolę w obecnej działalności Muzeum odgrywa Polska Fundacja Kulturalna Libertas w Rapperswilu. Instytucja ta, utworzona 13 stycznia 1978 r., ma za zadanie wspieranie działalności polskich instytucji kulturalnych na Zachodzie, a Muzeum Polskiego w Rapperswilu w szczególności.

Charakterystyka zbiorów:
Obecne zbiory Muzeum w Rapperswilu obejmują ekspozycje muzealne, księgozbiór oraz archiwalia.
Najstarsze materiały archiwalne, które trafiły do Muzeum w XIX w. pochodziły w znacznej części z darów emigrantów polskich. W 1883  r. Muzeum otrzymało archiwalia zebrane przez Władysława Platera, w tym akta do dziejów powstania styczniowego oraz losów emigracji w Szwajcarii po upadku powstania styczniowego. Henryk Bukowski ofiarował Muzeum zbiór rękopisów Tadeusza Kościuszki. Przejęto też zbiory Artura Wołyńskiego składające się z dokumentów dotyczących powstania styczniowego.
W kolejnych latach do Muzeum napływały dalsze dary od rodzin emigrantów, a wśród nich: archiwum Seweryna Goszczyńskiego, spuścizna Joachima Lelewela i Ludwika Mierosławskiego, akta Młodej Polski i Legionu w Szwajcarii z lat 1833-1884, bogate zbiory korespondencji Sobańskich, Gałęzowskich, Nabielaków, Gasztowttów, akta Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, zakładów emigracyjnych we Francji, źródła do wydarzeń w 1846 r. i 1848, r. materiały dotyczące udziału Polaków w wojnie krymskiej, źródła rękopiśmienne i drukowane do dziejów powstania styczniowego oraz losów emigracji po jego upadku, archiwum Młodzieży Polskiej Zagranicą oraz Komitetu Pomocy Ofiarom Wojny w Vevey.
Z okresu „pierwszego“ Muzeum rapperswilskiego zachowały się odezwy, sprawozdania roczne z lat 1869-1919, a także kolekcja ówczesnych pocztówek i medali Muzeum Narodowego Polskiego.
Dział „Rappersviliana“ obejmuje dokumentację działalności Muzeum w latach 1935-1951 oraz od roku 1955 (akta prawne, a także plakaty i katalogi z organizowanych przez Muzeum imprez i wystaw oraz komentujące je artykuły z prasy lokalnej).
Dział „2 DSP“ gromadzi pamiątki po żołnierzach internowanych w Szwajcarii z 2 Dywizji Strzelców Pieszych. Są to fotografie z czasów internowania, prasa obozowa, podręczniki szkolne, skrypty uniwersyteckie oraz pisane przez nich prace naukowe. W Archiwum przechowywana jest też dokumentacja Koła byłych internowanych 2 DSP.
W pomieszczeniach Biblioteki prezentowane są przekazane przez Jana Nowaka-Jeziorańskiego fragmenty jego prywatnego archiwum (dokumenty osobiste oraz ok. 100 listów skierowanych do niego, jako dyrektora polskiej sekcji Radia Wolna Europa przez różne osobistości świata nauki, politycznego i twórców). Od J. Nowaka-Jeziorańskiego pochodzi również m.in. kolekcja 20 listów królów polskich oraz listy: Tadeusza Kościuszki, księcia Józefa Poniatowskiego, Józefa Piłsudskiego, Józefa Ignacego Paderewskiego, Henryka Sienkiewicza, rękopis noweli Władysława Reymonta: „Skazaniec. Z opowiadań kapelana więziennego“ i wizytówka Cypriana Kamila Norwida.
Ponadto do Archiwum w Rapperswilu przekazane zostały dokumenty i archiwa: Józefa Marii Bocheńskiego, Michała hr. Potulickiego, prof. Krystyny Marek, Józefa Mackiewicza, Andrzeja Romera, Haliny Zielińskiej i Zbigniewa Rapackiego z Paryża.
Archiwum posiada również niektóre (prawie kompletne) periodyki emigracyjne (do roku 1987) oraz nieopracowane kolekcje wycinków artykułów z prasy zachodniej, będących reakcją na różne wydarzenia w Polsce (pontyfikat Jana Pawła II, „Solidarność“, stan wojenny, itp.).
Aktualne zbiory muzealne dzielą się na kilka działów tematycznych obrazujących kolejno: związki polsko-szwajcarskie, historie polskich emigracji na Zachód, działalność Polaków w Szwajcarii (w tym historię Muzeum Polskiego w Rapperswilu), postacie wielkich Polaków (Kopernik, Chopin, Mickiewicz, Curie-Skłodowska, laureaci literackiej nagrody Nobla), walkę Polaków „Za wiarę i wolność“ (w tym dzieje 2 DSP), sztukę polską: malarstwo i miniatury znanych twórców, świadectwa kultury żydowskiej w Polsce, jak również zbiory z dziedziny rzemiosła artystycznego (w tym sztukę sarmacką), sztuki religijnej i folkloru. W ramach stałej ekspozycji udostępniona została część kolekcji płk. Romana Umiastowskiego. Wśród cennych starodruków  na uwagę zasługuje np. dzieło Mikołaja Kopernika „De revolutionibus orbium coelestium”, (II wydanie, Bazylea 1565 ), czy też pierwsze wydanie kroniki polskiej Marcina Kromera „De orgine et rebus gestis Polonorum” (Bazylea 1558).
Zbiory muzealne, archiwalne i biblioteczne Muzeum uzupełniają zbiory specjalne, wśród których największą wartość ma zbiór kartograficzny. Pochodzi on w głównej części z darów Romana Umiastowskiego, Konstantego Górskiego, Tadeusza Szmitkowskiego, Jana Nowaka-Jeziorańskiego, Kazimierza Grocholskiego i Adama Heymowskiego. Obejmuje kolekcję ponad 750 map z okresu od XV do końca XVIII wieku, a dotyczących ziem polskich. Osobną niewielką grupę stanowią mapy prowincji Lavoro, na terenie której miały miejsce walki polskich żołnierzy o wzgórze Monte Cassino.
Znaczną wartość mają też zbiory rycin (głównie akwaforty, litografie, staloryty, ksylografie oraz nieliczne miedzioryty) obejmujące około 1200 egzemplarzy.

Współpraca z NDAP:
Bliższe kontakty nawiązano w 2004 r. roku. NDAP przyjęła na staż archiwalny pracownika Muzeum Polskiego, obecnie Dyrektor tegoż Muzeum, która w trakcie swojego pobytu zapoznała się z metodami opracowywania rękopisów w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie oraz innymi zagadnieniami z metodyki archiwalnej.
W latach późniejszych NDAP włączyła się do opracowywania zasobu archiwalnego, zgromadzonego w Muzeum, kierując od 2007 r. do prac porządkowo-ewidencyjnych archiwistów  z kraju.
W 2007 r., dzięki finansowemu wsparciu z MKiDN, NDAP była także współorganizatorem międzynarodowej konferencji naukowej, poświęconej wybitnym przedstawicielom polskiej emigracji, prof. Krystynie Marek oraz Jerzemu Stempowskiemu,  zorganizowanej w siedzibie Muzeum Polskiego w Rapperswilu.
W 2008 r. w oparciu o przekazane z MKiDN fundusze z programów operacyjnych kontynuowano prace nad porządkowaniem zbiorów archiwalnych, wysyłając do Rapperswilu 3 archiwistów, każdy na miesięczne pobyty. W wyniku podjętych działań sporządzono pełną ewidencję zespołów archiwalnych w bazie danych SEZAM, obejmującą 47 zespołów. Opracowano spuściznę Zbigniewa Rapackiego, działacza i publicysty emigracyjnego. Przygotowano elektroniczy inwentarz w bazie danych IZA oraz indeks osobowy do obszernej korespondencji. Dokończone zostały także prace porządkowe w zespole: Archiwum rodziny Potulickich, rozpoczęte przez archiwistów z kraju w 2007 r.

Plan dalszych prac:
1. Kontynuowanie prac inwentaryzacyjnych i porządkowych w kolejnych zespołach akt, do uporządkowania pozostaje conajmniej 10 m.b. dokumentacji,
2. Wprowadzenie do bazy danych IZA ok. 20 inwentarzy archiwalnych, sporządzonych w latach ubiegłych przy pomocy edytora tekstu Microsoft Word,
3. Zainstalowanie w Muzeum baz danych SEZAM oraz IZA, w przyszłości zaś migracja danych do systemu zintegrowanego ZOSIA.
Od września 2009 r. prace porządkowo-ewidencyjne będzie kontynuowała delegowana z kraju archiwistka.

 

 

Polska Misja Katolicka w Szwajcarii
Chemin des Falaises, 12
1723 MARLY (FR)
SZWAJCARIA
Fax: + 41 2643 644 72
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.



Utworzenie i krótka historia:
Polska Misja Katolicka w Szwajcarii została utworzona w 1950 r. w celu zapewnienia opieki duszpasterskiej polskim emigrantom w Szwajcarii. W 1957 r. powołano do życia ośrodek w Marly na przedmieściu Fryburga, który zaczął gromadzić dokumentację dotycząca życia religijnego Polonii szwajcarskiej. Zaczęto przejmować także dokumenty o charakterze historycznym, akta instytucji polskich z terenu Szwajcarii oraz spuścizny po osobach prywatnych. Pierwsze próby porządkowania archiwaliów podjęto w latach 90-tych XX w. Staraniem ówczesnego rektora, ks. Ksawerego Sokołowskiego nadano materiałom nowy układ i umieszczono je na regałach. Przygotowane zostały także ogólne opisy archiwaliów, co umożliwiało ich udostępnianie.

Charakterystyka zbiorów:
Archiwum Polskiej Misji Katolickiej obejmuje łącznie 27 zespołów archiwalnych, liczących ponad 35 m.b. dokumentacji. Najobszerniejszym i jednym z najcenniejszych zespołów są Akta Rodziny Bronarskich, które trafiły do Misji po 1975 r., tj. po śmierci ostatniego z Bronarskich - Ludwika, znanego chopinologa. Badania nad twórczością Fryderyka Chopina, prowadzone przez niego przez wiele lat sprawiły, że w przejętej spuściznie rodzinnej znajduje się szereg unikalnych i niezwykłych źródeł dla muzykologów i miłośników wybitnego polskiego kompozytora. Znaczną część archiwum stanowią materiały polskich organizacji działających na terenie Szwajcarii, w tym akta Stowarzyszenia Polskich Kombatantów, Związku Organizacji Polskich w Szwajcarii, Archiwum Federacji Europejskiej, Polskiego Katolickiego Stowarzyszenia Uniwersyteckiego "Veritas" oraz akta samej Misji, wytworzone w toku jej działalności duszpasterskiej wśród Polonii szwajcarskiej.

Współpraca z NDAP:
Współpraca Misji z NDAP nad uporządkowaniem zbiorów archiwalnych rozpoczęła się w 2007 r. Do archiwum Misji skierowano wówczas na 2-miesięczny pobyt archiwistkę z Archiwum Państwowego w Krakowie, która przeprowadziła podstawowe rozpoznanie całości zasobu, stanu jego zachowania i potrzeb w zakresie opracowania. W wyniku tych działań powstała całościowa ewidencja zasobu archiwalnego, opracowana w komputerowej bazie danych SEZAM i obejmująca łącznie 27 zespołów archiwalnych, złożonych z dokumentacji z XIX i XX w.
Prace archiwalne kontynuowano w 2008 r., wysyłając na kolejne 2 miesiące archiwistkę  z Archiwum Państwowego w Gdańsku. Celem jej pobytu było uporządkowanie największego i najcenniejszego z przechowywanych w Misji zespołów archiwalnych - Akt Rodziny Bronarskich. Ogółem zinwentaryzowano i opisano w bazie danych IZA ponad 450 teczek akt, co stanowi ok. 1/3 całości zespołu. W trakcie prac porządkowych odnalezione zostały unikalne materiały pozostałe po działalności Ludwika Bronarskiego, zajmującego się przez wiele lat twórczością Fryderyka Chopina. Odkrycie to wzbudziło ogromne zainteresowanie muzykologów w Szwajcarii.  O materiałach tych, delegowana przez NDAP archiwistka, przygotowała specjalny materiał do publikacji. Przeprowadziła też wywiad z dr Bożeną Schmidt-Adamczyk, muzykologiem i kustoszem Muzeum Chopina i George Sand w Valdemossie.
W listopadzie 2008 r. do PMK w Marly wyjechał pracownik Narodowego Archiwum Cyfrowego w Warszawie, który przeprowadził pilotaż projektu z zakresu historii mówionej. Celem tego przedsięwzięcia miało być zebranie w formie relacji od żyjących jeszcze świadków historii, informacji na temat działalności Polonii w Szwajcarii i wkładu wybitnych Polaków w rozwój tego kraju w różnych dziedzinach życia (np. kulturze, gospodarce). Efektem 2-tygodniowego pobytu delegowanego archiwisty było przeprowadzenie sześciu wywiadów z przedstawicielami polskiej emigracji oraz sporządzenie roboczej listy kolejnych osób. Utrwalono wypowiedzi następujących osób:
-  Zygmunta Stankiewicza - artysty rzeźbiarza i malarza, byłego żołnierza polskiego, internowanego w Szwajcarii w latach II wojny światowej;
-  dr. Jerzego Miodońskiego - prezesa stowarzyszenia Polskich Kombatantów w Szwajcarii, wiceprezesa Związku Organizacji Polskich w Szwajcarii;
-  dr. Tadeusza Konopki - kustosza w Muzeum Tadeusza Kościuszki w Solurze;
-  Kazimierza Czekaja - prezesa honorowego Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Polskiej im. Ignacego J. Paderewskiego;
-  dr Bożeby Schmid-Adamczyk - muzykologa, kustosza Muzeum Fryderyka Chopina i George Sand w Valldemossie na Majorce;
 - Jacka Sygnarskiego - prezesa Fundacji "Archivum Helveto-Polonicum".
Nagrania zabezpieczono do dalszego opracowania w Narodowym Archiwum Cyfrowym.
Ponadto, ze środków własnych NDAP zakupiono pod koniec 2008 r. 2 tys. bezkwasowych teczek do zabezpieczenia uporządkowanych już materiałów.
W czerwcu 2009 r. prace porządkowo-ewidencyjne w zespole: Akta rodziny Bronarskich zostały zakończone przez 2 delegowane z kraju archiwistki.

Plan dalszych prac:
Rozpropagowanie w kraju informacji o unikalnych materiałach dotyczących Fryderyka Chopina przy okazji odbywającego się w Polsce roku chopinowskiego. Kolejnymi etapami prac winno być systematyczne porządkowanie materiałów zgromadzonych w pozostałych zespołach archiwalnych.
Informacje z bazy danych SEZAM zostaną w 2009 r. scalone z ogólnopolską bazą danych  i udostępnione wszystkim zainteresowanym na stronie internetowej NDAP.

 

ul.Rakowiecka 2D, 02-517 Warszawa
tel.(+48 22) 565-46-00, fax (+48 22) 565-46-14
email: ndap@archiwa.gov.pl