-A
+A
  • Start /
  • „Colloquia Jerzy Skowronek dedicata” - relacja

Aktualności

4 października br. rozpoczęła się XII Międzynarodowa Konferencja Archiwów Państwo Europy Środkowej i Wschodniej z cyklu „Colloquia Jerzy Skowronek dedicata”, zorganizowana przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych we współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej. Inauguracja miała miejsce w sali konferencyjnej w siedzibie NDAP. Obrady otworzyli Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych prof. Władysław Stępniak i Prezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Łukasz Kamiński, oraz zastępca Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych dr Andrzej Biernat, podkreślając złożoność problemu postępowania z dokumentacją służb specjalnych reżimów represyjnych i konieczność podjęcia wspólnych działań zmierzających do ujednolicenia zasad gromadzenia, opracowania i udostępniania tych materiałów, co jest warunkiem wzmocnienia procesu demokratyzacji społeczeństwa.

Prof. Władysław Stepniak w referacie wprowadzającym pt. UNESCO na rzecz dostępu do materiałów archiwalnych służb specjalnych reżimów represyjnych nawiązał do wyników raportu tej organizacji sporządzonego w 1994 r. przez grupę ekspertów archiwistów z Chile, Hiszpanii, Niemiec, Rosji, USA i RPA pod kierunkiem Antonio Gonzáleza Quintany, szefa Archiwum Wojskowego w Madrycie. W dokumencie określono służby i organy administracyjne, które określane będą mianem instytucji represyjnych. I wreszcie przedstawiono instrukcje dotyczące gromadzenia, opracowania i udostępniania akt wytworzonych przez instytucje represyjne. Prof. Stępniak przypomniał trzy modele postępowania z dokumentacją służb specjalnych, tj. model niemiecki, uwzględniający integralny charakter tych materiałów, model grecki, w przypadku którego dokumentacja wytworzona przez służby specjalne poddane zostają analizie i wykorzystywane są w celach rekompensaty poniesionych strat przez osoby indywidualne, i wreszcie model chilijski, najbardziej radykalny, ukierunkowany na zniszczenie materiałów wytworzonych, czego dokonano z dokumentacją służb specjalnych z okresu dyktatury Augusto Pinocheta. Jak się okazało, skutkiem postępowania z materiałami reżimowymi w Chile był brak możliwości ustalenia winnych ok. 3 tys.  morderstw politycznych, a zeznania i wspomnienia świadków nie stanowiły wystarczającego dowodu w sprawie. W tej sytuacji najlepszym rozwiązaniem w pełni zabezpieczającym prawa ofiar jest przede wszystkim ustawowa ochrona akt byłych służb i traktowanie ich jako część dziedzictwa kulturowego, gdyż każdy naród ma prawo do prawdy i pamięci o własnych dziejach zapisanej w archiwaliach. Bez tego nie będą możliwe obiektywna ocena przeszłości czy rekompensaty strat. Dokumentacja służb specjalnych reżimów represyjnych winna być gromadzona przez instytucje do tego powołane (w Polsce taką instytucją jest Instytut Pamięci Narodowej, ale także archiwa państwowe), opracowane zgodnie z zasadami archiwistyki, w tym zasadą proweniencji, a także udostępniane, uwzględniając przy tym ochronę danych sensytywnych przed nieuprawnionym ich wykorzystaniem. Prof. Stępniak odniósł się  w tym miejscu do Kodeksu Etycznego Archiwisty uchwalonego na XIII Międzynarodowym Kongresie Archiwów w Pekinie w 1996 r., Rekomendacji Rady Europy w sprawie europejskiej polityki dostępu do archiwów  z 2000 r. i zasady dostępu do archiwaliów przyjęte na przez Komitet Standardów Międzynarodowych i Dobrej Praktyki (CBPS) na XVII Międzynarodowym Kongresie Archiwów w Brisbane w Australii w 2012 r.

Podczas czwartkowej Sesji I poświęconej archiwum byłych instytucji represji w systemie archiwów państwowych referaty wygłosili dr Ramojus Kraujelis, Naczelny Archiwista Litwy, dr Andrzej Biernat, Lubomir Augustin z Archiwum Służb Bezpieczeństwa w Czechach, Kerstin Risse oraz dr Henning Pahl z z niemieckiego Archiwum Federalnego. Sesję II wypełniła problematyka zarządzaniem materiałami archiwalnymi byłych instytucji represji. Doświadczenia niemieckie na przykładzie archiwów STASI przedstawił Karsten Jedlitschka z Instytutu Gaucka w Berlinie. Pavel Kugler z Archiwum Służb Bezpieczeństwa w Czechach omówił problemy opracowania materiałów archiwalnych komunistycznych służb bezpieczeństwa, a dr Matej Medvecky przybliżył uczestnikom konferencji obraz Archiwum Instytutu Pamięci Narodu na Słowacji. Z kolei Meelis Saueauk z Estońskiego Instytutu Pamięci Historycznej dokonał analizy stanu dokumentacji sowieckich służb specjalnych przechowywanej w estońskich archiwach. Przykładem na to, że problemy postępowania z dokumentacją instytucji represji dotyczą nie tylko państw Europy Środkowo-Wschodniej jest  udział w konferencji przedstawicieli archiwów hiszpańskich i portugalskich. Manuel Melgar Camarzan z hiszpańskiego Centrum Dokumentacji Pamięci Historycznej omówił dokumentację wytworzoną przez tajną policję w okresie dyktatury gen. Francisco Franco (1936-1975), natomiast prof. Silvestre Almeida Lacerda (Archiwum Narodowe Portugalii) przedstawił portugalskie doświadczenia w zarządzaniu archiwami policji politycznej z czasów rządow António de Oliveiry Salazara. 

5 października uczestnicy konferencji obradować będą w Centrum Edukacyjnym im. Janusza Kurtyki Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie. Referat wprowadzający wygłosi dr Łukasz Kamiński. Kolejne dwie sesje poświęcone będą dostępowi do dokumentów służb specjalnych reżimów represyjnych i wyzwaniom jakie stoją przed archiwami w tym zakresie, a następnie możliwościom, jakie otwierają przed badaczami archiwa byłych instytucji represji.

Więcej informacji na oficjalnej stronie konferencji: http://colloquia.archiwa.gov.pl/pl/  

     

ul.Rakowiecka 2D, 02-517 Warszawa
tel.(+48 22) 565-46-00, fax (+48 22) 565-46-14
email: ndap@archiwa.gov.pl