-A
+A

Idea wspólnego dziedzictwa

Idea wspólnego dziedzictwa archiwalnego w relacjach z krajami Europy Środkowo-Wschodniej.

Najbardziej rozwinięte formy współdziałania i najczęstsze kontakty występują w relacjach z krajami sąsiadującymi z Polską, takich jak Białoruś, Litwa, Rosja, Ukraina. Wynika to z faktu wielowiekowych bliskich związków historycznych i kulturalnych, wspólnych wydarzeń dziejowych, a w konsekwencji – zgromadzenia znacznych zbiorów dokumentów, stanowiących wspólne dziedzictwo kulturowe. Koncepcja wspólnego dziedzictwa archiwalnego realizowana była w ostatnich latach z dużym powodzeniem z archiwami ukraińskimi. Nad realizacją tej idei pracuje od kilku lat zespół ekspertów ds. archiwaliów w ramach Międzyrządowej Komisji Polsko-Ukraińskiej ds. ochrony i zwrotu dóbr kultury utraconych i bezprawnie przemieszczonych. Przygotowane zostały szczegółowe spisy ukrainików w zasobach polskich archiwów oraz poloników w archiwach ukraińskich. Zbliżeniu polsko-ukraińskiemu służyły obchody roku polskiego na Ukrainie i roku ukraińskiego w Polsce, organizowane w latach 2004-2005 przy znaczącym udziale archiwów obu krajów. Przygotowano wówczas cieszące się ogromnym zainteresowaniem publikacje oraz wystawy (także w formie prezentacji on-line): „Dzieje Polski w dokumencie archiwalnym” oraz „Dzieje Ukrainy dokumencie archiwalnym od X do XX w.”. Obydwie ekspozycje prezentowane były w kilku ważnych ośrodkach w Polsce i na Ukrainie. Polityka aktywnej sąsiedzkiej współpracy jest z powodzeniem kontynuowana. W 2007 r. prowadzone były dalsze prace nad rejestracją poloników w archiwach ukraińskich we Lwowie i Tarnopolu oraz w Chmielnickim. Przygotowywany jest także kolejny przewodnik archiwalny po zbiorach Archiwum Państwowego w Tarnopolu.


W podobnym kierunku zmierzają prace Polsko-Litewskiej Grupy Ekspertów do Spraw Zachowania Dziedzictwa Kulturowego, w której biorą udział przedstawiciele NDAP. W oparciu o wypracowane w tym zespole założenia i proponowane formy współpracy w 2007 r. zorganizowane zostały dla archiwistów litewskich staże z zakresu paleografii oraz konserwacji archiwaliów. Z kolei archiwiści polscy wyjeżdżali w ramach wymiany osobowej do archiwów litewskich, celem zapoznania się z ich zbiorami i metodami pracy.

Wyjątkowo ważnym partnerem są od lat archiwa rosyjskie, w których przechowywane są znaczące i niezwykle ważne dla polskiej strony materiały archiwalne. Szczegółowy rejestr poloników tworzony jest obecnie w oparciu o kwerendy w archiwach Sankt Petersburga. Jednym z największych dokonań we współpracy ze stroną rosyjską jest niewątpliwie wydanie 4-tomowej edycji dokumentów dotyczących zbrodni katyńskiej. W 2007 r. zorganizowane zostały w warszawie, a następnie w Instytucie Polskim w Moskwie promocje 4-tomu, zatytułowanego „Echa Katynia”. W końcowej fazie przygotowań znajduje się publikacja dokumentów: „Jeńcy wojenni. Polacy w RSFRR, BSRR i USRR w latach 1919-1922”, przygotowywana przez NDAP we współpracy z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. Idea wspólnego dziedzictwa archiwalnego realizowana jest także w ramach Umowy o współpracy Archiwów Rzeczypospolitej Polskiej i Obwodu Kaliningradzkiego. Aktywność na tym polu przejawia zwłaszcza Archiwum Państwowe w Olsztynie, sąsiadujące z Kaliningradem (danym Królewcem), organizując z partnerami rosyjskimi wspólne wystawy oraz starając się propagować wiedzę o zasobach archiwalnych tam zgromadzonych.
Sukcesem w relacjach z archiwami Białorusi było doprowadzenie w 2007 r. do sfinalizowania wymiany mikrofilmów, obejmujących księgi sądowe podlaskie ze zbiorów białoruskich oraz Archiwum Radziwiłłów z Archiwum Głównego Akt Dawnych. Strona polska wspiera też starania archiwów białoruskich o wpisanie na listę światowego dziedzictwa UNESCO olbrzymiego zbioru akt archiwum radziwiłłowskiego.

Archiwa polskie podejmują też różne formy działania w odniesieniu do krajów takich jak: Gruzja, Azerbejdżan, Kazachstan, Uzbekistan, Kirgizja. W zasięgu zainteresowania znajdują się przede wszystkim materiały dotyczące losów polskich emigrantów i zesłańców na tych terenach. Z Uzbekistanu udało się pozyskać we współpracy z Kancelarią Prezydenta RP dokumenty władz śledczych dotyczące Polaków w latach 1919-52, a następnie wydać drukiem poświęconą losom polskim publikację. W opracowaniu znajduje się zbiór dokumentów: „Historia Polaków w Kazachstanie 1936-1956” oraz zbiór dokumentów obrazujących losy obywateli polskich w Kirgizji w czasie II wojny światowej.

ul.Rakowiecka 2D, 02-517 Warszawa
tel.(+48 22) 565-46-00, fax (+48 22) 565-46-14
email: ndap@archiwa.gov.pl