-A
+A

Materiały pomocnicze

 

Wybrane terminy z Polskiego Słownika Archiwalnego, pod red. Wandy Maciejewskiej, Warszawa 1974.

 

Akt
(l.mn. akty)
1. pismo utrwalające czynność urzędową, powstałe jako jej produkt uboczny, niesamoistne w przeciwstawieniu do dokumentu, uzyskujące pełne znaczenie tylko w związku z innymi aktami, z którymi łącznie stanowi całość.
2. termin używany nieraz zamiennie z dokumentem.

Akta
(tylko w l.m.)
dokumentacja twórcy zespołu powstała w wyniku jego działalności, utrwalona za pomocą pisma niezależnie od techniki wykonania i formy zewnętrznej.

Akta sprawy
1. całokształt lub wybór akt dotyczących określonej sprawy, zebranych w kancelarii (registraturze) urzędu (instytucji) w osobny plik, zeszyt, wolumen czy szereg woluminów.
2. termin ten w liczbie mnogiej jako "akta spraw" stosuje się również na określenie systemu kancelaryjnego znanego na ziemiach polskich od pocz. XIX w.

Akta wieczyste
(acta perpetua, perpetuitatis)
1. akta kwalifikujące się do trwałego przechowywania, bez względu na ich rodzaj, współcześnie oznaczone symbolem A.
 2. akta zabezpieczające prawo własności dóbr nieruchomych.

Aktotwórca
Urząd (instytucja) lub osoba fizyczna w wyniku działalności których powstaja akta. Por.: twórca zespołu.
Archiwalia
materiały archiwalna przechowywane albo kwalifikujące się do trwałego przechowywania w archiwum.

 Archiwalizacja
1. proces tracenia przez materiały archiwalne twórcy zespołu związku z jego bieżącą działalnością.
2. przygotowywanie i przekazywanie materiałów archiwalnych do archiwum.

 Archiwista
1. pracownik naukowych realizujący zadania z zakresu kształtowania narastającego zasobu, opracowywania materiałów archiwalnych, prac badawczych w dziedzinie archiwstyki.
2. stopień w służbie archiwalnej.

Archiwistyka
1. całokształt działalności, której przedmiotem są archiwa oraz materiały archiwalne.
2. dyscyplina naukowa, której przedmiotem są archiwa oraz materiały archiwalne rozpatrywane z punktu widzenia zachodzących pomiędzy nimi związków powstających w trakcie procesów archiwotwórczych.

Archiwotwórca
termin używany niekiedy w  oznaczeniu twórcy zespołu.

Archiwoznawstwo
dział archiwistyki zajmujący się badaniem historii i organizacji archiwów oraz historii zespołów (zbiorów) archiwalnych z uwzględnieniem ich zawartości treściowej.

Archiwum
1. instytucja o charakterze urzędu administracyjnego, urzędu wiary publicznej oraz placówki naukowej powołana do kształtowania, zabezpieczania, gromadzenia, opracowywania oraz trwałego przechowywania i udostępniania materiałów archiwalnych, uprawniona do wydawania z nich uwierzytelnionych odpisów, wypisów, wyciągów i kopii, a także do publikowania źródeł i pomocy archiwalnych oraz porwadzenia badań w dziedzinie archiwistyki.
2. komórka organizacyjna instytucji powołana do przejmowania, przechowywania, porządkowania i zabezpieczania materiałów archiwalnych tej instytucji.
3. gmach lub lokal stanowiący pomieszczenie archiwum.
4. zespół, grupa zespołów lub zbiór archiwalny powstały na skutek działalności urzędu, instytucji, organizacji, a zwlaszcza rodu, rodziny lub osoby fizycznej. Por. archiwum podworskie, archiwum prywatne, spuścizna.

Archiwum państwowe
archiwum wchodzące w skład sieci archiwów państwowych.

Archiwum podworskie
archiwum powstałe w wyniku działalności osób, rodzin lub rodów, zawierające materiały związane z posiadaniem i zarządzaniem dobrami ziemskimi oraz odnoszące się do spraw osobistorodzinnych i wykonywanych funkcji publicznych. Termin archiwum podworskie przyjął sie po 1945 r.

Archiwum prywatne
zespół archiwalny powstały na skutek działalności instytucji prywatnej lub osób fizycznych, rodzin, rodów niezależnie od aktualnego miejsca, jego przechowywania.

Archiwum przejściowe
archiwum powołane do czasowego przechowywania materiałów archiwalnych i przekazujące materiały archiwalne o wartości historycznej do właściwego archiwum na trwałe przechowywanie.

Archiwum wyodrębnione
archiwum nie wchodzące w skład sieci archiwów państwowych i nie podlegające ich nadzorowi; uprawnione do przechowywania trwałego lub na ustalony okres czasu (dłuższy jednak niż archiwa zakładowe) wyodrębnionej części państwowego zasobu archiwalnego.

Archiwum zakładowe
(dawniej składnica akt)
komórka organizacyjna w urzędzie, instytucji, przedsiębiorstwie lub organizacji społecznej zajmująca się przejmowaniem materiałów archiwalnych niepotrzebnych do bieżącego urzędowania (działalności) i czasowym ich przechowywaniem, ewidencjonowaniem, udostępnianiem, brakowaniem oraz przekazywaniem materiałów zasługujących na trwałe przechowywanie do właściwego archiwum.

ul.Rakowiecka 2D, 02-517 Warszawa
tel.(+48 22) 565-46-00, fax (+48 22) 565-46-14
email: ndap@archiwa.gov.pl