-A
+A

Aktualności

W Archiwum Archidiecezjalnym w Katowicach przeprowadzono konserwację siedmiu ksiąg metrykalnych z parafii Matki Boskiej Bolesnej z Rybnika, pochodzących z lat 1638-1714. Projekt prowadzony był w ramach konkursu Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych „Wspieranie działań archiwalnych”

Pięć ksiąg ze zniszczonymi oprawami

Sześć ksiąg z odnowionymi oprawami
Obiekty przed i po konserwacji, fot. Archiwum Archidiecezjalne w Katowicach.

Prace miały na celu przywrócenie walorów użytkowych i estetycznych ksiąg, które były poważnie zniszczone. Znajdowały się na nich m.in. ślady pleśni oraz żerowania owadów.

– Wytypowanie ksiąg metrykalnych z Rybnika do konserwacji nie było przypadkowe. Zachowały się one dla najstarszej rybnickiej parafii niemal kompletne od 1638 roku po dzień dzisiejszy, i to zarówno chrztów, ślubów, jak i pogrzebów –  mówi dr Wojciech Schäffer, dyrektor Archiwum Archidiecezjalnego w Katowicach. – Z terenu obecnej archidiecezji katowickiej najstarszy zapis pogrzebu pochodzi właśnie z parafii Matki Boskiej Bolesnej z Rybnika. Świadczy on o szybkim wprowadzeniu w tym mieście nakazu Kościoła powszechnego, dotyczącego prowadzenia rejestracji pogrzebanych. Jest to bardzo ważna kwestia i cieszę się, że księgi zostały profesjonalnie zabezpieczone na następne stulecia.

Cztery karty księgi leża na stole na podkładzie, konserwator uzupełnia w nich ubytki.
Uzupełnianie ubytków papieru, fot. Archiwum Archidiecezjalne w Katowicach.

Prace prowadziły dyplomowane konserwatorki papieru i skóry Danuta Skrzypczyk i Katarzyna Kwaśniewicz. Na początku konserwatorki zdezynfekowały obiekty, sfotografowały je i opisały. Następnie zdemontowały oprawy, zbadały pH papieru i oczyściły mechanicznie karty. W kolejnych krokach przeprowadziły stabilizację fizyko-chemiczną papieru w kąpielach wodnych, uzupełnienie ubytków, reparację przedarć i szycie ksiąg zgodnie z pierwowzorem. Renowacji poddano także skórzane oprawy. Na koniec wszystkie księgi zabezpieczone zostały w pudłach ochronnych.

Grzbiet księgi szyty nicią w zbliżeniu.
Szycie księgi, fot. Archiwum Archidiecezjalne w Katowicach.

Dzięki wykonanym pracom możliwe jest udostępnienie ksiąg w oryginałach fachowcom. Zdigitalizowane księgi są natomiast dostępne bezpłatnie dla zainteresowanych w pracowni naukowej Archiwum. Skany mogą stanowić źródła do prac naukowych (np. opracowań dotyczących miejscowości, rozwoju gospodarczego oraz badania nazwisk), a także tworzenia drzew genealogicznych.

Księga z widocznymi zniszczeniami oprawy i papieru.
Księga oprawiona w skórę tłoczoną – stan przed konserwacją. Archiwum Archidiecezjalne w Katowicach, Księgi Metrykalne, sygn. 50 / 8, Rybnik (Matki Bożej Bolesnej), Śluby 1682-1714, fot. Roman Koszowski.

Księga z oprawą po renowacji.
Księga oprawiona w skórę tłoczoną, ubytki uzupełnione skórą współczesną, garbowaną roślinnie – stan po konserwacji. Archiwum Archidiecezjalne w Katowicach, Księgi Metrykalne, sygn. 50 / 8, Rybnik (Matki Bożej Bolesnej), Śluby 1682-1714, fot. Roman Koszowski.

– Ciekawostką jest, że konserwacja jednej z XVII-wiecznych ksiąg metrykalnych z Rybnika ujawniła po oczyszczeniu półskórka, zabezpieczającego grzbiet, że do jego wykonania użyto paska pergaminu z literami alfabetu hebrajskiego. Sławomir Pastuszka, historyk-judaista z Pszczyny, ustalił, że jest to fragment modlitwy na święto Sukot – mówi dr Wojciech Schäffer.

W planach jest poddanie konserwacji kolejnych ksiąg z zasobu Archiwum Archidiecezjalnego w Katowicach. Do konkursu WDA 2021 wytypowano sześć obiektów z XVII i XVIII wieku z trzech górnośląskich parafii: w Lędzinach, Suszcu i Tychach.

---

Konkurs dotacyjny pn. „Wspieranie działań archiwalnych” organizowany jest przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych od 2016 r. ze środków przekazywanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jego celem jest udzielenie wsparcia podmiotom wytwarzającym i gromadzącym materiały archiwalne wchodzące w skład ewidencjonowanego niepaństwowego zasobu archiwalnego. Przyznawane środki pozwalają na realizację projektów z zakresu opracowywania, udostępniania i zabezpieczania materiałów archiwalnych. O przyznanie dotacji Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych ubiegać się mogą m.in. fundacje, stowarzyszenia oraz instytucje kościelne i religijne.

W ramach przeprowadzonych edycji konkursów w latach 2016-2020 dofinansowano 103 projekty. Łączna wysokość przekazanych środków wynosi obecnie ponad 4,8 mln zł.

Od dzisiaj można odwiedzać czytelnię w nowym budynku Archiwum Narodowego w Krakowie przy ul. Rakowickiej 22 E. Czynna będzie od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-15:00

Z tej okazji zapraszamy na filmową podróż po kolejnych etapach powstawania najnowocześniejszego budynku archiwalnego w Polsce – „Nowa siedziba Archiwum Narodowego w Krakowie. Bezpieczny dom dla archiwaliów”.

Przed dokonaniem rezerwacji miejsca w czytelni należy zamówić materiały archiwalne za pośrednictwem formularza  e-rewers. Po otrzymaniu informacji, że są one już przygotowane do korzystania, można zarezerwować miejsce za pośrednictwem aplikacji. W ramach rezerwacji 1 osoba może zamówić 2 wizyty w ciągu jednego tygodnia. Szczegółowe informacje o zasadach udostępniania dostępne są na stronie Archiwum Narodowego w Krakowie w zakładce Zasób i udostępnianie – Zasady korzystania.

Przeszklona część budynku Archiwum Narodowego w Krakowie.
Budynek Archiwum Narodowego w Krakowie, fot. Małgorzata Multarzyńska-Janikowska.

Gmach nowego budynku Archiwum Narodowego w Krakowie składa się z 2 segmentów: magazynowego i biurowego, a jego powierzchnia użytkowa liczy ok. 14 000 m². Magazyny archiwalne na 8 kondygnacjach mogą pomieścić ok. 70 000 metrów bieżących akt. Segment biurowy liczy 6 kondygnacji, z biurami, nowoczesnymi pracowniami konserwacji i digitalizacji, introligatornią, wielomodułową czytelnią na materiały archiwalne oraz salą audiowizualną na 180 osób, a także trzema serwerowniami, w tym serwerownią ogólnokrajowego Zapasowego Repozytorium Cyfrowego Archiwów Państwowych.

W nowym budynku archiwum bezpieczne miejsce znajdą rozproszone dotąd materiały archiwalne z 5 obecnych oddziałów krakowskich Archiwum oraz ekspozytury w Spytkowicach k. Zatora. Po przeprowadzeniu większości obecnego zasobu Archiwum (ok. 20 000 mb akt), reszta powierzchni magazynowej stanowić będzie rezerwę na dopływy przez najbliższe kilkadziesiąt lat.

Jedynka Polskiego Radia i Polska Fundacja Narodowa przy wsparciu Archiwów Państwowych ponownie zapraszają słuchaczy do udziału w konkursie na najcenniejsze pamiątki. Tym razem tematem przewodnim akcji jest trudne doświadczenie komunizmu w Polsce. Konkurs potrwa do końca wakacji

Grafika z napisem u góry „Moje Archiwum 2021”, u dołu po lewej pliki starych fotografii a po prawej aparat fotograficzny.
Polskie Radio / materiały promocyjne.

Komunizm był jednym z najczarniejszych okresów w historii kraju, podczas którego ponownie próbowano zniszczyć polską tożsamość narodową. Złe warunki życia, ograniczony dostęp do żywności oraz wysoki poziom propagandy – te czynniki wielokrotnie doprowadzały do masowych strajków. Ich uczestnicy byli pacyfikowani, tracili zdrowie, a nawet życie. Ci, którzy próbowali walczyć z systemem, byli represjonowani, przetrzymywani w więzieniach, torturowani, skazywani na śmierć.

Program 1 PR, oddając cześć ofiarom tamtego okresu, zachęca do zagłębienia się w swoje domowe archiwa, albumy oraz pamiątki po rodzicach i dziadkach. Może znajdzie się w nich coś, co wiąże się z okresem komunizmu w Polsce? Zdjęcia, na których uwieczniono długie kolejki przed sklepami lub szczególne wydarzenia historyczne? A może listy więzienne i kartki na żywność? W wielu domowych szufladach wciąż czekają na odkrycie unikatowe eksponaty, ważne i cenne nie tylko dla najbliższej rodziny. To świadectwa burzliwego i trudnego okresu zapisanego na kartach polskiej historii.

Z myślą o takich pamiątkach powstała akcja „Moje Archiwum”. W poprzednich latach tematami przewodnimi konkursu były: 100-lecie odzyskania przez Polskę niepodległości oraz wojna polsko-bolszewicka 1920 roku.

Jedynka czeka na fotografie przedmiotów, skany zdjęć i dokumentów, które złożą się na wyjątkowe archiwum. Można je przesyłać za pomocą specjalnego formularza dostępnego pod adresem mojearchiwum.polskieradio.pl. Kapituła weźmie pod uwagę oryginalność prezentowanego eksponatu lub eksponatów, wartość poznawczą, wielkość zbioru oraz jego rolę w rodzinie.

Wyróżnione zdjęcia będzie można oglądać na stronie audycji „Lato z Radiem” w zakładce „Moje archiwum”. Zebrane materiały trafią do Muzeum Ofiar Komunizmu w Waszyngtonie.

Właściciele najciekawszych lub najbardziej wartościowych dokumentów zostaną nagrodzeni w wielkim finale, który odbędzie się w audycji „Lato z Radiem” 30 sierpnia br. Główną nagrodą jest laptop, zaś osoby, które zajmą II i III miejsce lub zostaną wyróżnione, otrzymają smartfony.

Szczegóły konkursu i regulamin można znaleźć na stronie mojearchiwum.polskieradio.pl.


 

Dzisiaj o godzinie 10:30 plac leżący u zbiegu ul. św. Krzyża i ul. Siennej, naprzeciwko siedziby Archiwum Narodowego w Krakowie, uroczyście otrzymał nazwę „Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa”

Dyrektor Krawczuk mówi do mikrofonu.
Dyrektor ANK dr hab. Wojciech Krawczuk wita gości w imieniu organizatorów uroczystości: Urzędu Miasta Krakowa oraz Archiwum Narodowego w Krakowie, fot. Małgorzata Multarzyńska-Janikowska.

Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa, działające w latach 1887–1952 w kamienicy przy ul. Siennej 16, było instytucją miejską, która – wraz z Krajowym Archiwum Aktów Grodzkich i Ziemskich w Krakowie – stworzyła podwaliny obecnie funkcjonującego Archiwum Narodowego w Krakowie.

Uchwałę, na mocy której plac nosić będzie to miano, Rada Miasta Krakowa podjęła jednomyślnie już w maju br., by zachować dla przyszłych pokoleń pamięć działania instytucji.

Dziś na placu stanęła tabliczka z nazwą, której uroczystego odsłonięcia dokonali: zastępca Prezydenta Miasta Krakowa ds. zrównoważonego rozwoju miasta Jerzy Muzyk, wiceprzewodniczący Rady Miasta Krakowa Sławomir Pietrzyk, dyrektor Archiwum Narodowego w Krakowie dr hab. Wojciech Krawczuk oraz jego zastępca dr Kamila Follprecht.

Jerzy Muzyk przy mikrofonie, obok stoi Sławomir Pietrzyk.
Wystąpienie Jerzego Muzyka – zastępcy Prezydenta Miasta Krakowa, z lewej strony widoczny Sławomir Pietrzyk – wiceprzewodniczący Rady Miasta Krakowa, fot. Małgorzata Multarzyńska-Janikowska.

Jerzy Muzyk, w imieniu Prezydenta Miasta Krakowa prof. Jacka Majchrowskiego, podkreślił znaczenie dla tożsamości mieszkańców bogatego zasobu Archiwum Narodowego w Krakowie (spadkobiercy Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa). Podziękował też pracownikom Archiwum za aktywność, prace badawcze i wartości, które miasto uzyskuje dzięki ich pracy.

– Jest to przede wszystkim dzień archiwistów krakowskich – podkreślił.

Kamila Follprecht przy mikrofonie, obok stoi dyrektor Krawczuk.
Dr Kamila Follprecht - zastępca dyrektora ANK podczas wystąpienia na temat historii Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa, fot. Małgorzata Multarzyńska-Janikowska.

Dr Kamila Follprecht przybliżyła dzieje Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa. Wspomniała o początkach funkcjonowania placówki przy ul. Siennej 16. Budynek Archiwum stał się kolebką przyszłego Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, oraz założonego przez grupę pasjonatów Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa.

– Historia istniejącego od 1887 r. archiwum miejskiego zakończyła się w 1952 r, ale jego zasoby, krakowskie archiwalia wraz z budynkiem przy Siennej i tradycję działania na rzecz miasta, przejęli sukcesorzy tej instytucji. Teraz jest to Archiwum Narodowe w Krakowie – podsumowała swoje wystąpienie dr Follprecht.

Uroczystość zakończono złożeniem podpisów upamiętniających wydarzenie w księdze pamiątkowej Archiwum. Bogato zdobiona księga z 1915 r. to dar znanego krakowskiego introligatora Roberta Jahody dla Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa.

Cztery osoby trzymają biało-niebieską szarfę zawieszoną na tabliczce z nazwą Plac Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa.
Odsłonięcia tabliczki z nazwą placu. Od lewej: dr hab. Wojciech Krawczuk, Jerzy Muzyk, Sławomir Pietrzyk, dr Kamila Follprecht, fot. Małgorzata Multarzyńska-Janikowska.

W ciągu kilkudziesięciu lat istnienia Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa dobrze przysłużyło się polskiej nauce i kulturze. Szczególnie doniosłą rolę odegrało na przełomie XIX i XX wieku, kiedy Kraków zyskał rangę prężnego ośrodka życia kulturalnego i duchowego Polaków. Prowadzący intensywną działalność badawczą pracownicy instytucji, wnieśli istotny wkład w rozwój polskiej nauki oraz edytorstwa źródeł i metodyki archiwalnej.

Dzisiejsze nadanie nazwy placowi leżącemu naprzeciwko kamienicy, w której od 1887 r. przechowywane są krakowskie archiwalia, stanowi tym większe wyróżnienie, że nieczęsto nazwy ulic i placów pochodzą od instytucji archiwalnych.

W ramach ubiegłorocznej edycji konkursu Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych „Wspieranie działań archiwalnych” w Związku Sybiraków opracowano 30 tys. kwestionariuszy osób wywiezionych na Sybir

– Zależy nam, by wiedza o tamtych wydarzeniach dziś, kiedy odchodzą kolejne pokolenia Sybiraków, pozostała żywa wśród obecnych – mówi Agnieszka Munik, kierowniczka biura Związku Sybiraków Zarządu Głównego.

Teczki z kwestionariuszami osobowymi.
Kwestionariusze członków Związku Sybiraków przed opracowaniem, fot. W. Michałowski.

Związek Sybiraków Zarząd Główny gromadzi wszelkie materiały dotyczące losów obywateli polskich, wywiezionych w głąb ZSRR. W swoim zasobie przechowuje ok. 100 tys. kwestionariuszy członków ZS. Zawierają one informacje nie tylko o konkretnym Sybiraku, ale również o jego życiu przed deportacją, aresztowaniu, miejscach pobytu oraz osobach, z którymi wspólnie przebywał na zesłaniu. Dzięki tak szczegółowym danym i załącznikom towarzyszącym kwestionariuszom – zdjęciom, korespondencji, dokumentom osobistym – zainteresowani mogą dotrzeć do wiadomości o deportowanych osobach i ich losach. Część kwestionariuszy zaopatrzona jest we wspomnienia Sybiraków. To materiał unikatowy pokazujący deportacje i życie na zesłaniu z punktu widzenia pojedynczego człowieka, bezpośredniego świadka wydarzeń.

Osoba siedzi przy stoliku i przegląda akta.
Przegląd opracowywanych materiałów archiwalnych, fot. W. Michałowski.

Zadanie polegało na przeglądzie 30 tysięcy kwestionariuszy, prawidłowym ich opracowaniu, wprowadzeniu opisów do bazy archiwalnej, zabezpieczeniu i udostępnieniu. Był to pierwszy etap prac. W kolejnych latach planowane jest opracowanie całości zbioru i udostępnienie go dla naukowców, studentów i rodzin Sybiraków. Pełne opracowanie kwestionariuszy umożliwi zainteresowanym dostęp do informacji o osobach deportowanych w głąb ZSRR i nieludzkich warunkach, w jakich się tam znalazły. Pozwoli również Związkowi na publikowanie kolejnych wydawnictw dotyczących deportacji, tworzenie kolejnych miejsc pamięci i obchodzenie rocznic w miejscach, z których pochodzili Sybiracy.

Regał pełen teczek z aktami.
Kwestionariusze członków Związku Sybiraków w siedzibie ZS ZG, fot. A. Munik.

Elektroniczny inwentarz opracowanych materiałów jest dostępny na stronie Związku Sybiraków.

Z opracowanych kwestionariuszy można korzystać w siedzibie Związku Sybiraków Zarządu Głównego. Aby umówić się na wizytę, należy zadzwonić pod numer tel.: 22  827 93 71, lub wysyłać maila na: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript..

___

Konkurs dotacyjny pn. „Wspieranie działań archiwalnych” organizowany jest przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych od 2016 r. ze środków przekazywanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jego celem jest udzielenie wsparcia podmiotom wytwarzającym i gromadzącym materiały archiwalne wchodzące w skład ewidencjonowanego niepaństwowego zasobu archiwalnego. Przyznawane środki pozwalają na realizację projektów z zakresu opracowywania, udostępniania i zabezpieczania materiałów archiwalnych. O przyznanie dotacji Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych ubiegać się mogą m.in. fundacje, stowarzyszenia oraz instytucje kościelne i religijne.

W ramach przeprowadzonych edycji konkursów w latach 2016-2020 dofinansowano 103 projekty. Łączna wysokość przekazanych środków wynosi obecnie ponad 4,8 mln zł.


 

ul.Rakowiecka 2D, 02-517 Warszawa
tel.(+48 22) 565-46-00, fax (+48 22) 565-46-14
email: ndap@archiwa.gov.pl