-A
+A
  • Start /
  • Aktualności /
  • Historyczne dokumenty dotyczące NSZZ „Solidarność" trafiły do AAN

Aktualności

 

Odręczne pisma Andrzeja Gwiazdy, notatki Lecha Wałęsy, materiały z okresu stanu wojennego i internowania, unikatowe plakaty, prasa, fotografie – to tylko niektóre zbiory przekazane do Archiwum Akt Nowych przez Marię Marusczyk, działaczkę NSZZ "Solidarność" w latach 80-tych.

Zasób Archiwum Akt Nowych dotyczący NSZZ "Solidarność powiększył się za sprawą przejętych właśnie Akt Konrada Marusczyka oraz Komisji Charytatywnej przy Kościele św. Brygidy w Gdańsku. Zbiory zostały przekazane do zasobu Archiwum Akt Nowych przez Marię Nowicką - Marusczyk, działaczkę NSZZ "Solidarność" zatrudnioną w Międzyzakładowym Komitecie Założycielskim, a następnie Zarządzie Regionu Gdańskiego, a także współinicjatorkę i czołową działaczkę Komisji Charytatywnej powołanej w 1983 roku, przy Kościele Św. Brygidy w Gdańsku. Maria Nowicka - Marusczyk jest córką Władysława Siły - Nowickiego, żołnierza AK i WiN, działacza opozycji antykomunistycznej PRL, obrońcy działaczy KOR i NSZZ „Solidarność” w stanie wojennym, a także żoną Konrada Marusczyka.

 

Legitymacja Konrada Marusczyka Delegata na Walne Zebranie Regionu Gdańskieg (Fot. AAN)

 

Konrad Marusczyk był pracownikiem Centrum Informatyki Gospodarki Morskiej w Gdyni. W sierpniu 1980 roku uczestniczył w strajku w CIGM, a od września zajmował stanowisko przewodniczącego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”. W 1981 r. został delegatem na I Walny Zjazd Delegatów Regionu Gdańsk. Następnie jako członek Prezydium Zarządu Regionu Gdańsk zajmował stanowisko sekretarza. Był więc jednym z najbliższych współpracowników Lecha Wałęsy. 13 XII 1981 roku został internowany w Ośrodku Odosobnienia w Strzebielinku. W sierpniu 1982 roku odzyskał wolność i rok pozostawał bez zatrudnienia. Jako członek Bractwa Oblatów Św. Brygidy w Gdańsku był mocno zaangażowany w pomoc dla represjonowanych i uwięzionych. Od 1989 r. był przewodniczącym władz wojewódzkich Chrześcijańsko - Demokratycznego Stronnictwa Pracy, a od 1993 r. wiceprzewodniczącym ich Rady Naczelnej. Zmarł w 1996 r. w Sopocie.

Pozyskane zbiory okazały się niezwykle ciekawe. Umiejscowienie osoby Marusczyka w centrum wydarzeń początków NSZZ „Solidarność” nadaje im wysoką rangę historyczną. Niewątpliwie najbardziej cenne nabytki to przede wszystkim notes sekretarza Zarządu Regionu, w którym rejestrowane są spotkania Zarządu Regionu oraz notowane bieżące sprawy organizacyjne. Zapis zostaje urwany w dniu 12 grudnia 1981 roku w związku z ogłoszeniem Stanu Wojennego. W przekazanych dokumentach znajdziemy schemat ramowy struktury organizacyjnej oraz listę członków Zarządu Regionu Gdańskiego. Wśród archiwaliów wymienić należy również list otwarty Andrzeja Gwiazdy wystosowany do Przewodniczącego Krajowej Komisji Porozumiewawczej Lecha Wałęsy po porozumieniach marcowych 1981 r. oraz rezygnacje członków Zarządu Regionu, w tym rezygnację Andrzeja Gwiazdy. Kieszonkowy terminarzyk Konrada Marusczyka zawiera wpisy Lecha Wałęsy, stanowiące krótkie instrukcje i rady kierowane do sekretarza. Wśród dokumentacji zachowała sie również notatka Lecha Wałęsy sporządzona po spotkaniu z wicepremierem Mieczysławem Rakowskim w dniu 25 sierpnia 1983 roku z załogą Stoczni Gdańskiej.

 

Tymczasowa lista osób zatrzymanych w dniu 13 grudnia 1981 r. (Fot. AAN)

 

Zachowane materiały relacjonują organizowanie się Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych "Solidarność". Szczególnie cenne są te powstałe w 1980 i 1981 roku na terenie Stoczni Gdańskiej. Są wśród nich Deklaracje i Odezwy z Pierwszego Walnego Zebrania Delegatów, instrukcja dotycząca strajku ostrzegawczego 17 sierpnia 1981 r. Zachowało sie również oświadczenie o głodówce podjętej przez 34 członków Komisji Porozumiewawczej placówek PKP w związku z odwlekaniem przez władze zapowiedzianych rozmów. Dużą część dokumentacji stanowią materiały z okresu stanu wojennego - internowania.  Wśród akt zachował się ostatni telex Krajowej Komisji NSZZ „Solidarność” z Biurem Informacyjnym Zarządu Regionu Warmińsko – Mazurskiego w Olsztynie z 12 na 13 grudnia 1981 roku, dotyczący ruchu wojsk, przerwany przez zerwanie łączności. W kontekście historycznym ma on ogromne znaczenie.

 

Ostatni telex między Krajową Komisją NSZZ Solidarność a Biurem Informacyjnym Zarządu Regionu Warmińsko - Mazurskiego w Olsztynie z 12 na 13 grudnia 1981 roku, przerwany przez zerwanie łączności (Fot. AAN)

 

Unikatowym dokumentem jest również instrukcja na wypadek ogłoszenia stanu wyjątkowego bądź interwencji z zewnątrz przygotowana przez Prezydium Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność” jesienią 1981 r. W zbiorach znajduję się notatka Regionalnego Komitetu Strajkowego z siedzibą w Stoczni Gdańskiej z 13 grudnia 1981 r. z godz. 7.00 o sytuacji w kraju oraz proklamacja strajku centralnego w Regionie Gdańskim, a także odezwa do żołnierzy i milicjantów oraz do członków NSZZ „Solidarność”.  

W zespole Akt Konrada Marusczyka odnajdziemy listy internowanych w Ośrodku odosobnienia w Strzebielinku z zachowaniem podziału na cele oraz miejscami zatrudnienia. Zbiór zawiera różne notatki dotyczące uroczystości rocznicowych, pisma i oświadczenia działaczy NSZZ „Solidarność” internowanych w Strzebielinku, m.in. tekst zażaleń przygotowany dla ewentualnej wizytacji przedstawicieli Międzynarodowego Czerwonego Krzyża oraz pismo do Komisji Spraw Wewnętrznych Wymiaru Sprawiedliwości Sejmu PRL. Zachowała się również notatka Konrada Marusczyka do Lecha Wałęsy z 12 kwietnia 1982 roku. Ciekawostką są znaczki pocztowe i stemple Poczty Internowanych, a także tekst hymnu internowanych.

 

Znaczki i stemple Poczty Internowanych (Fot. AAN)

 

Na przekazane dokumenty składają się również unikatowe plakaty, papiery korespondencyjne Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność” oraz prasa, m.in. Robotnik Wybrzeża, Strajkowy Biuletyn Informacyjny. Uwagę zwracają także unikalne fotografie Lecha Wałęsy, sygnowane jego podpisem.

Na akta Komisji Charytatywnej, powołanej przy parafii Św. Brygidy w Gdańsku, składają się przede wszystkim kartoteki podopiecznych Komisji, a wśród nich karty m.in. Lecha Kaczyńskiego, Lecha Wałęsy, Anny Walentynowicz, Andrzeja Gwiazdy. Znajduję się tam również komunikaty informacyjne, korespondencja oraz listy internowanych i rejestry wypłat w ramach pomocy finansowej.

Newsletter NDAP