-A
+A
  • Start /
  • Aktualności /
  • Konstytucja 3 Maja w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych

Aktualności

3 maja 1791 r. Sejm Czteroletni uchwalił ustawę rządową, która do historii przeszła jako Konstytucja 3 Maja. Stała się pierwszą w Europie nowoczesną i spisaną konstytucją. W tym roku obchodzimy 226 rocznicę jej uchwalenia.

Konstytucja 3 Maja wprowadziła trójpodział władzy, zniosła wolną elekcję i powróciła do zasady dziedziczenia tronu. Zniesieniu liberum veto towarzyszyło potwierdzenie szlacheckich przywilejów i utrzymanie poddaństwa chłopów wobec szlachty, z jednoczesnym przyjęciem ich "pod opiekę prawa i rządu krajowego”. Władzę ustawodawczą miał sprawować dwuizbowy parlament, składający się z Sejmu i Senatu. Władza wykonawcza należeć miała do króla i odpowiedzialnego przed Sejmem rządu, zwanego Strażą Praw. Niezależnym trybunałom przekazano władzę sądowniczą.

Ustawa, będąca próbą reformy Rzeczypospolitej po I rozbiorze w 1772 r., funkcjonowała zaledwie kilkanaście miesięcy. 27 kwietnia 1792 r. w Petersburgu zawiązała się konfederacja  przeciwko Konstytucji - akt konfederacji został ogłoszony w Targowicy, stąd na kartach historii znana jest jako konfederacja targowicka. Jej konsekwencją było wkroczenie wojsk rosyjskich na terytorum Rzeczypospolitej.

W Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie przechowywany jest oryginał rękopiśmienny Konstytucji 3 Maja, jak też druk ustawy wydany zaraz po jej uchwaleniu.

 

Zbiory Archiwum Głównego Akt Dawnych (Fot. Karol Zgliński)

 

W imię Boga, w Trójcy Świętej jedynego.
Stanisław August z Bożej łaski i woli Narodu Król Polski, Wielki Książę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Kijowski, Wołyński, Podolski, Podlaski, Inflancki, Smoleński, Siewierski i Czernichowski, wraz ze Stanami Skonfederowanymi, w liczbie podwójnej naród polski reprezentującymi.

 

Zbiory Archiwum Głównego Akt Dawnych (Fot. Karol Zgliński)

 

Wszelka władza w społeczności ludzkiej początek swój bierze z woli narodu. Aby więc całość państw, wolność obywatelską i porządek społeczności w równej wadze na zawsze zostawały, trzy władze rząd narodu polskiego składać powinny i z woli prawa niniejszego na zawsze składać będą, to jest: władza prawodawcza w Stanach zgromadzonych, władza najwyższa wykonawcza w królu i Straży, i władza sądownicza w jurysdykcjach, na ten koniec ustanowionych, lub ustanowić się mających.

 

Zbiory Archiwum Głównego Akt Dawnych (Fot. Karol Zgliński)

 

Religią narodową panujacą jest i będzie wiara święta rzymska katolicka ze wszystkimi jej prawami; przejście od wiary panującej do jakiegokolwiek wyznania jest zabronione pod karami apostazji. Że zaś taż sama wiara święta przykazuje nam kochać bliźnich naszych, przeto wszystkim ludziom jakiegokolwiek bądź wyznania, pokój w wierze i opiekę rządową winniśmy i dlatego wszelkich obrządków i religii wolność w krajach polskich, podług ustaw krajowych warujemy.

 

W związku z obchodami rocznicy uchwalenia Konstytycji 3 Maja Archiwum Główne Akt Dawnych zaplanowało wykłady i pokazy:

- piątek 28 kwietnia o godz. 12 w siedzibie AGAD, Warszawa, ul. Długa 7 - wykład otwarty dr. Michała Kuleckiego na temat Konstytucji, jej znaczenia i okoliczności uchwalenia, połączony z pokazem dokumentu. Wstęp wolny.

- środa 3 maja w godz. 13-17 w siedzibie AGAD (Sala Balowa), Warszawa, ul. Długa 7 - pokazy oryginału Konstytucji oraz dokumentów związanych z jej uchwaleniem. Wstęp wolny.

Oryginał dokumentu zaprezentowany został ostatnio w gmachu Zachodniopomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Szczecinie. Organizatorem prezentacji był wojewoda zachodniopomorski Krzysztof Kozłowski oraz Archiwum Państwowe w Szczecinie. Dokument, przechowywany na co dzień w zasobie Archiwum Głównego Akt Dawnych, wyróżniony został Znakiem Dziedzictwa Europejskiego.

 

Fot. Łukasz Szełemej

 

Z okazji obchodów Konstytucji 3 Maja Archiwum Państwowe w Warszawie Odział w Otwocku zorganizował wystawę poświęconą uchwaleniu pierwszej konstytucji Polski. Wystawę można oglądać od 27 kwietnia do 31 maja na parkanie siedziby Oddziału w Otwocku przy ul. Górnej 7.

Newsletter NDAP