-A
+A
  • Start /
  • Aktualności /
  • II etap konserwacji średniowiecznych dokumentów pergaminowych w Archiwum Polskiej Prowincji Dominikanów

Aktualności

Dzięki konkursowi „Wspieranie działań archiwalnych” zrealizowano II etap konserwacji zachowawczej średniowiecznych dokumentów pergaminowych z zasobu Archiwum Polskiej Prowincji Dominikanów. W ramach projektu przygotowano i udostępniono w Internecie także pierwszą część ich elektronicznego inwentarza

Konserwacji zabezpieczającej poddano 76 dyplomów pergaminowych z lat 1331–1474 oraz dowieszone do nich 33 pieczęcie. Materiały archiwalne pochodzą ze zbioru dokumentów pergaminowych Prowincji Polskiej Zakonu Kaznodziejskiego i klasztoru krakowskiego.

Stary dokument złożony w kostkę, obok w kopercie połamana pieczęć.
Dokument króla Władysława Warneńczyka, Łęczyca, 30.08.1436, sygn. 120 (DokKr 113) – wraz z oderwanymi pieczęciami przed konserwacją, fot. Marek Ciesielczyk.

Przeprowadzone zabiegi miały na celu ustabilizowanie stanu zachowania obiektów. Ingerencję w ich zabytkową strukturę ograniczono do minimum. Zanieczyszczenia powierzchniowe zostały oczyszczone a  pergaminy zachowane w postaci złożonej rozprostowano. Następnie dokumenty stabilizowano przez okres kilku tygodni w „systemie kanapkowym”, pomiędzy arkuszami miękkiego filcu.

Osoba w białych rękawiczkach delikatnie czyści pieczęć.
Dokument króla Władysława Warneńczyka, Łęczyca, 30.08.1436, sygn. 120 (DokKr 113) – oderwane pieczęcie w trakcie konserwacji, fot. Marek Ciesielczyk.

Pieczęcie woskowe oczyszczono i ustabilizowano masę woskową. Następnie w miarę możliwości scalono miski pieczęci zachowanych we fragmentach. Do połączenia luźnych fragmentów miski zastosowano metodę punktowego łączenia poprzez stopniowe, kontrolowane rozgrzewanie masy woskowo-żywicznej. Konserwację metalowych pieczęci papieskich (bull) ograniczono do oczyszczania mechanicznego z zanieczyszczeń powierzchniowych. Na koniec dokumenty zostały umieszczone w opakowaniach ochronnych, przeznaczonych do długoterminowego przechowywania. Dzięki przeprowadzonym pracom konserwatorskim bezcenne dokumenty pergaminowe zostały właściwie zabezpieczone, co ułatwi ich udostępnienie oraz planowaną w przyszłości digitalizację.

Rozłożony dokument w opakowaniu ochronnym wraz z pieczęciami.
Dokument króla Władysława Warneńczyka, Łęczyca, 30.08.1436, sygn. 120 (DokKr 113) – wraz z pieczęciami po konserwacji, fot. Marek Ciesielczyk.

W trakcie projektu pracowano również nad stworzeniem inwentarza elektronicznego wszystkich dyplomów pergaminowych poddanych dotychczas konserwacji. Inwentarz został przygotowany w Zintegrowanym Systemie Informacji Archiwalnej ZoSIA i opublikowany na stronie internetowej Archiwum Polskiej Prowincji Dominikanów

- Inwentaryzacja dokumentów pergaminowych, a zwłaszcza przygotowywanie obszernych streszczeń obejmujących główne treści dokumentów, pokazuje, że zawierają one wiele nowych, nieznanych dotąd szczegółów dotyczących znanych postaci historycznych z okresu średniowiecza, miast i wsi szczególnie z regionu Małopolski i Śląska, historii dominikanów polskich a w pierwszym rzędzie klasztoru krakowskiego. Niedoceniane zazwyczaj przywileje odpustowe odsłaniają np. dynamikę inwestycji budowlanych w tym klasztorze – zdradza o. Ireneusz Wysokiński OP, dyrektor Archiwum Polskiej Prowincji Dominikanów, koordynator projektu.

W trakcie przygotowywania streszczeń dokumentów wyjaśniło się również m.in. jak pewne dokumenty, nie mające związku z zakonem dominikanów, trafiły do zbioru przechowywanego w klasztorze krakowskim. Na przykład dokument Kazimierza Wielkiego  wydany w 1336 r. dla Mikołaja Wierzynka oraz jego transumpt wydany w 1386 r. przez królową Jadwigę zostały  podarowane klasztorowi przez Jana Pileckiego, wojewodę krakowskiego w 1464r.

Dzięki inwentaryzacji treść dokumentów znana dotychczas tylko w łacińskich streszczeniach, często niejasnych nawet dla osób dobrze znających łacinę, będzie łatwo dostępna zarówno dla specjalistów, jak i dla szerokich kręgów zainteresowanych historią, badaniami regionalnymi lub rodzinnymi.

W realizacji prac konserwatorskich uczestniczyło trzech krakowskich konserwatorów papieru i skóry oraz introligator ds. opraw historycznych. Inwentarz elektroniczny przygotował Ireneusz Wysokiński OP, dyrektor Archiwum.

Razem z tegorocznym projektem konserwacja i inwentaryzacja objęła pierwsze 167 spośród 531 przechowywanych w Archiwum dokumentów pergaminowych. W 2021 r. planowane jest zakończenie inwentaryzacji średniowiecznej części Zbioru w systemie ZoSIA i jej udostępnienie w Internecie. W kolejnych latach kontynuowane będą prace konserwatorskie. Planowane jest także przygotowanie projektu digitalizacji pergaminów.

___

Konkurs dotacyjny pn. „Wspieranie działań archiwalnych” organizowany jest przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych od 2016 r. ze środków przekazywanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jego celem jest udzielenie wsparcia podmiotom wytwarzającym i gromadzącym materiały archiwalne wchodzące w skład ewidencjonowanego niepaństwowego zasobu archiwalnego. Przyznawane środki pozwalają na realizację projektów z zakresu opracowywania, udostępniania i zabezpieczania materiałów archiwalnych. O przyznanie dotacji Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych ubiegać się mogą m.in. fundacje, stowarzyszenia oraz instytucje kościelne i religijne.

W ramach przeprowadzonych edycji konkursów w latach 2016-2020 dofinansowano 103 projekty. Łączna wysokość przekazanych środków wynosi obecnie ponad 4,8 mln zł.

Obecnie trwa nabór wniosków w nowej edycji konkursu. Zasady zgłaszania projektów dostępne w zakładce Konkurs „Wspieranie działań archiwalnych 2021”.

 

ul.Rakowiecka 2D, 02-517 Warszawa
tel.(+48 22) 565-46-00, fax (+48 22) 565-46-14
email: ndap@archiwa.gov.pl