-A
+A

Archiwa polonijne

Współpraca Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych i podległych jej archiwów państwowych z instytucjami polonijnymi i Polonią


Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych podejmuje od ponad 10 lat szereg inicjatyw w zakresie współpracy ze środowiskami polonijnymi oraz Polakami rozproszonymi w różnych krajach świata. Działania te koncentrują się na następujących formach pomocy dla środowisk polonijnych:

  • bliższym rozpoznaniu, ewidencjonowaniu i opisaniu zbiorów polonijnych, jak też ich należytym opracowaniu, zabezpieczeniu oraz udostępnieniu wszystkim zainteresowanym;
  • udzielaniu fachowego doradztwa przy opracowywaniu, komputeryzacji oraz konserwacji zbiorów;
  • szkoleniu w kraju stażystów z poszczególnych ośrodków polonijnych,
  • przygotowywaniu poradników oraz publikacji promujących wiedzę o polskich ośrodkach emigracyjnych i ich zbiorach.

Wsparcie to jest adresowane do wszystkich instytucji polskich istniejących na obczyźnie i gromadzących ważne dla polskiej historii pamiątki narodowe, zwłaszcza zaś archiwalia.

W Europie zachodniej oraz na terenie obu Ameryk istnieją od II polowy XIX w. dobrze zorganizowane społeczności polskich emigrantów. W ciągu ostatnich dwóch stuleci zdołały one zgromadzić znaczący dorobek kulturalny, na który składają się m. in. materiały dokumentujące historię i działalność polskiej diaspory. Współpracę z tymi środowiskami ułatwia znacznie działalność licznych organizacji i stowarzyszeń polskich, które po 1989 r. zaczęły szukać wsparcia i różnych form współdziałania z instytucjami krajowymi.

Otwarcie środowisk polonijnych na kraj umożliwiło zorganizowanie przez NDAP konkretnej pomocy w porządkowaniu zbiorów archiwalnych przechowywanych poza Polską, jak też kształceniu fachowej kadry dla instytucji polonijnych. Od 1997 r. NDAP regularnie deleguje pracowników archiwów państwowych do porządkowania i komputeryzowania zasobów archiwalnych najważniejszych instytucji polskich i polonijnych. Działania te wspierane były początkowo głównie przez Fundację Kościuszkowską z Nowego Jorku, która przeznaczała środki finansowe na pobyty pracowników archiwów państwowych poza krajem. Od 2006 r. we współfinansowanie tej formy współpracy włączyło się MKiDN. Znaczące kwoty finansowe zostały przeznaczone na prace archiwalne w instytucjach polskich poza krajem w ramach programu operacyjnego Dziedzictwo kulturowe. W latach 2007-2011 skierowano do prac w instytucjach polonijnych około 100 wykwalifikowanych archiwistów z kraju. Pomocą objętych zostało łącznie ponad 20 instytucji, zlokalizowanych w Europie oraz krajach obu Ameryk.

Jednym z rozwijających się w ostatnich latach obszarów działania we współpracy NDAP z Polonią na Zachodzie jest pozyskiwanie archiwaliów od Polaków zamieszkałych poza granicami kraju, najczęściej w formie darów do zasobów archiwów państwowych. W ostatnich latach przejęto tą drogą m.in. archiwum Janusza Zawodnego, oficera AK; spuściznę Jana Kwapińskiego, wicepremiera Rządu na Emigracji, spuściznę premiera rządu na wychodźstwie Antoniego Pająka, kolekcję płk. Białkiewicza z Londynu, spuściznę Stanisława hr. Grocholskiego z Valduc pod Brukselą, materiały archiwalne Stefana i Zofii Korbońskich z Waszyngtonu.

Archiwa państwowe w kraju przyjmują stażystów, wysyłanych przez ośrodki polonijne w celu zdobycia fachowej wiedzy o archiwach i zasobach archiwalnych, jak też metodach pracy stosowanych przez placówki krajowe. Z tej formy pomocy skorzystali dotychczas przedstawiciele Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, Muzeum i Archiwum Polonii Węgierskiej, reprezentant polskiego ośrodka z departmanetu Pa-de-Calais we Francji, Muzeum Polskiego w Rapperswilu, Archiwum Polonii w Orchard Lake, Biblioteki Polskiej im. I. Domeyki w Argentynie.

Ważną formą ratowania polskich zbiorów poza krajem są programy dotyczące konserwacji i mikrofilmowania oraz digitalizacji polskich zasobów archiwalnych przechowywanych w instytucjach polonijnych. W latach 2006-2011 r. zrealizowano kilka znaczących przedsięwzięć:

  • konserwacja, mikrofilmowanie i skanowanie unikalnej kolekcji akt trzech powstań śląskich, przechowywanej w Instytucie Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku. Poza przeprowadzeniem zabiegów konserwatorskich, zmikrofilmowaniem i digitalizacją zespołu, w ramach projektu powstała komputerowa baza danych, zawierająca krótkie biogramy powstańców śląskich, które będą sukcesywnie udostępnione on line.
  • konserwacja, zabezpieczenie i digitalizacji zespołu Izby Obrachunkowej Powstania Styczniowego ze zbiorów Biblioteki Polskiej w Paryżu. Zabezpieczono i zeskanowano ponad 14 tys. dokumentów archiwalnych, które dotyczą jednego z ważniejszych w polskiej historii najnowszej wydarzenia, jakim było w latach 1863-1864 powstanie styczniowe.
  • digitalizacja nagrań, przewiezionych do kraju w czerwcu 2009 r. z Ośrodka OO. Pallotynów w Paryżu. Materiały te powstały w wyniku działalności Centrum Dialogu założonego przez ks. Józefa Sadzika w 1973 r. i będącego ośrodkiem polskiego życia intelektualnego i duszpasterskiego w Paryżu. W latach 2009-2011 wykonano cyfrowe kopie zbioru nagrań z wybitnymi działaczami opozycji demokratycznej w PRL obejmującego ponad 400 j.a.
  • program zabezpieczenia bezcennych zbiorów archiwalnych oraz bibliotecznych, przechowywanych w Maisons Laffitte pod Paryżem, realizowany od 2009 r. (termin zakończenia prac planowany w 2012 r.) we współpracy z Biblioteką Narodową i Stowarzyszeniem Instytutu Literackiego "Kultura" ze środków finansowych Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Formą promocji ośrodków polonijnych i ich zbiorów jest stopniowy proces włączania ich przez NDAP do komputerowego systemu informacji archiwalnej w kraju. W tym celu NDAP udostępnia bezpłatnie instytucjom polskim poza krajem bazy danych, funkcjonujące w polskich archiwach państwowych (SEZAM do całościowej ewidencji zasobu archiwalnego oraz IZA do szczegółowego opisu poszczególnych kolekcji i zespołów archiwalnych). Wyjeżdzający do ośrodków polonijnych archiwiści prowadzą szkolenia z zakresu obsługi tych baz oraz wspomagają miejscowe kadry we wprowadzaniu danych.

Obecnie w serwisie internetowym www.archiwa.gov.pl udostępniono informacje o zasobach archiwalnych 5 ośrodków polonijnych: Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku, Instytutu Józefa Piłsudskiego w Londynie, Polskiego Instytutu Naukowego w Nowym Jorku, Archiwum Polonii w Orchard Lake oraz Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce.

Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych współpracuje z Polonią nie tylko w ramach bezpośrednich kontaktów z poszczególnymi placówkami, lecz także w ramach większych gremiów, skupiających przedstawicieli polskiej emigracji. Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych wspiera działania Rady Dziedzictwa Archiwalnego, powołanej w 1998 r. decyzją Ministra Edukacji Narodowej. Obecnie tworzą ją reprezentanci najważniejszych polskich ośrodków emigracyjnych oraz przedstawiciele instytucji w kraju, których zamiarem jest niesienie różnych form pomocy Polonii. NDAP udziela pomocy w realizacji statutowych zadań Rady, głównie przez wydawanie wspólnych publikacji (m. in. Polskie instytucje za granicą. Przewodnik po zbiorach archiwalnych, Warszawa 2004), świadczenie fachowej pomocy doradczej w opracowywaniu zbiorów, szkolenie stażystów z instytucji polonijnych w polskich archiwach państwowych.

Z Radą współpracuje też drugie ważne gremium, jednoczące wszystkie placówki polonijne, jakim jest Stała Konferencja Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie, istniejąca od 1978 r. Odbywające się corocznie spotkania tej organizacji są platformą wymiany informacji, doświadczeń oraz dają możliwość przedyskutowania planów współpracy między Polonią a instytucjami w kraju. Od kilku lat w posiedzeniach tych uczestniczy regularnie Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych.
 


ARGENTYNA

  • Biblioteka Polska im. Ignacego Domeyki
  • Polska Misja Katolicka w Argentynie

FRANCJA

  • Archiwum Instytutu Literackiego "Kultura" w Maison Laffitte
  • Archiwum OO. Pallotynów w Paryżu
  • Polska Misja Katolicka w Paryżu
  • Towarzystwo Historyczno-Literackie - Biblioteka Polska w Paryżu
czytaj więcej

W 2013 r. zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa programu UNESCO „Pamięć świata” XIX-wieczne zbiory Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu, będące w posiadaniu wymienionej instytucji

W sierpniu 2013 r. na listę światowego dziedzictwa dokumentacyjnego zostały wpisane unikalne zbiory najstarszej polskiej instytucji na emigracji, jaką jest Towarzystwo Historyczno-Literackie wraz z działającymi przy nim Biblioteką Polską w Paryżu oraz Muzeum Adama Mickiewicza. Instytucje te prowadzące działalność ponad 150 lat, od chwili utworzenia w I połowie XIX w. do czasów obecnych, gromadzą bezcenne materiały historyczne, dokumentujące działalność polskiego wychodźstwa i stanowiące bezcenne źródło informacji o przeszłości narodu polskiego, pozbawionego własnego państwa.

czytaj więcej

W 2020 roku Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych wraz z Archiwami Państwowymi kontynuowały działania związane z ochroną narodowego zasobu archiwalnego za granicą. Z uwagi na pandemię COVID-19 i niepewność planowania działania te były mocno ograniczone. W całości zrezygnowano z wyjazdu archiwistów z Polski do instytucji partnerskich.

W ramach zrealizowanych prac dokonano zakupu opakowań ochronnych dla instytucji polonijnych Ponadto przygotowano od strony merytorycznej szkolenie dla archiwistów wyjeżdżających do instytucji polonijnych w zakresie zabezpieczania archiwaliów oraz dokumentowania prac, a także szkolenie dla przedstawicieli tych instytucji w zakresie wstępnego porządkowania i udostępniania materiałów archiwalnych przechowywanych przez instytucje polonijne.

5 palet z opakowaniami.
Obwoluty bezkwasowe dostarczone do Archiwum Polskiej Misji Katolickiej Anglii i Walii w Laxton Hall, fot. Archiwum PMKAiW

W Archiwum Akt Nowych kontynuowano zabezpieczanie matryc drukarskich, tzw. klocków drukarskich pisma „Weteran” – organu prasowego Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce. Dokonano odczytu i zobrazowania cyfrowego kolejnych 350 klocków, przedstawiających głównie portrety zbiorowe i indywidualne żołnierzy i weteranów, relacje z wydarzeń oraz uroczystości, które miały miejsce w Polsce oraz w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Pracami objętych było także kilka wypukłodruków z rysunkami satyrycznymi, komentującymi ówczesne wydarzenia oraz znane postacie historyczne.

Matryca do rysunku satyrycznego
Rysunek satyryczny, sygnatura robocza 1088. Stan rzeczywisty matrycy, fot. R. Stasiuk, opracowanie M. Dzik

Rysunek satyryczny przedstawiający mapę Polski i jej sąsiadów symbolizowanych przez zwierzęta. Na terytorium Polski widoczny jest koń, Niemiec świnia, Litwy kozioł, Łotwy prawdopodobnie wilk, Rosji niedźwiedź, Rumuni paw, Czechosłowacji jeż.
Rysunek satyryczny, sygnatura robocza 1088. Obraz pozytywowy z retuszem, fot. R. Stasiuk, opracowanie M. Dzik

Kontynuowano także popularyzację zasobu archiwalnego partnerskich instytucji polonijnych. Między innymi rozpoczęto prace związane z wydaniem katalogu map dawnych przechowywanych w Bibliotece Polskiej w Paryżu oraz „Kroniki kompanii żołnierzy polskich w Algierii z lat 1941-1942", przechowywanej w zasobie Papieskiego Instytutu Studiów Kościelnych w Rzymie. Na język angielski przetłumaczono album poświęcony I.J. Paderewskiemu, przygotowany w oparciu o materiały przechowywane w instytucjach polonijnych.

Mapa archiwalna
Mapa z zasobu Biblioteki Polskiej w Paryżu – „Europa Blat CCLXXXVI” z 1493 r, sporządzona przez Hieronima Münzera i przedstawiająca teren między Bretanią a Morzem Czarnym i Alpami a Skandynawią i Wyspami Brytyjskimi (sygn. I M – 74)

W 2019 roku Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych wraz z archiwami państwowymi kontynuowały działania związane z ochroną polskiego zasobu narodowego za granicą, głównie poprzez pomoc instytucjom polonijnym we właściwym zabezpieczaniu zbiorów oraz ich udostępnianie i popularyzację.

Pomocą w roku 2019 objętych zostało 22 instytucji z Europy, Ameryki Północnej i Południowej oraz Australii. Wśród beneficjentów pomocy znalazły się następujące instytucje: Biblioteka Polska w Paryżu, Archiwum Polskiej Misji Katolickiej we Francji, Polska Misja Katolicka w Szwajcarii, Fundacja Archivum Helveto-Polonicum z siedzibą we Fryburgu (Szwajcaria), Biblioteka Polska POSK w Londynie, Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie, Studium Polski Podziemnej w Londynie, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, Polska Misja Katolicka Anglii i Walii, Instytut Polskiej Akcji Katolickiej w Wielkiej Brytanii, Archiwum Rzymskie Domu Generalnego Zakonu Zmartwychwstańców w Rzymie, Ośrodek Dokumentacji i Studium Pontyfikatu Jana Pawła II, Papieski Instytut Studiów Kościelnych w Rzymie, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, Polski Instytut Naukowy w Ameryce, Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej w Ameryce, Muzeum Polskie w Ameryce, Misja Polska w Orchard Lake oraz Polish Music Center w Los Angeles, Biblioteka Polska im. Ignacego Domeyki w Argentynie, Towarzystwo Polskie w Rosario, Muzeum i Archiwum Polonii Australijskiej. Większość z wymienionych instytucji zrzeszona jest w Stałej Konferencji Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie.

W wymienionych instytucjach prace prowadziło 3 konserwatorów i 23 archiwistów zaangażowanych w zabezpieczanie, porządkowanie, inwentaryzację, opracowanie i digitalizację materiałów archiwalnych. Odbyli oni 29 wyjazdów do 20 instytucji, w których aktywnie włączali się także w bieżącą działalność. Pracami w zakresie porządkowania, ewidencjonowania i zabezpieczania objętych zostało 56 zespołów, zbiorów i kolekcji archiwalnych, o łącznym rozmiarze ponad 95 mb. Wyniki prac wprowadzono do baz danych poszczególnych instytucji, a w niektórych przypadkach także do Zintegrowanego Systemu Informacji Archiwalnej (ZoSIA), dzięki czemu dane dostępne są poprzez serwis szukajwarchiwach.gov.pl. W przypadku, gdy nie było to możliwe, materiały zostały zewidencjonowane w formie spisów w programie Excel, jako narzędzia wspierającego zarządzanie zasobem danej instytucji.

Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych zakupiła również specjalistyczne opakowania ochronne do przechowywania akt oraz zbiorów kartograficznych i map, które zabezpieczą zbiory Biblioteki Polskiej w Paryżu oraz Polish Music Center w Los Angeles.

Podjęto także działania związane z popularyzacją zasobu archiwalnego partnerskich instytucji polonijnych. Przygotowano międzynarodową konferencję naukową i wystawę poświęconą Ignacemu Janowi Paderewskiemu, która dostępna była dla zwiedzających w przestrzeni otwartej Biblioteki Publicznej m. st. Warszawy przy ul. Koszykowej od listopada 2019 r. do końca stycznia 2020 r. Na wystawie oraz w towarzyszącym jej wydawnictwie albumowym zaprezentowano niezwykle bogatą i rozproszoną po całym świecie spuściznę dokumentacyjną Paderewskiego – w tym także przechowywaną w 9 instytucjach polonijnych, których przedstawiciele wzięli aktywny udział w konferencji. Wydarzenie zorganizowano pod Patronatem Narodowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy w Stulecie Odzyskania Niepodległości, a także Patronatem Honorowym Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego prof. dr. hab. Piotra Glińskiego. 

Wydano także tłumaczenie przewodnika po zasobie archiwum Muzeum Polskiego w Ameryce na j. angielski, dzięki czemu możliwe będzie szersze spopularyzowanie wiedzy na temat zasobu Muzeum oraz roli Polaków w kształtowaniu dziejów USA. Poczyniono też pierwsze działania zmierzające do wydania katalogu map dawnych przechowywanych w Bibliotece Polskiej w Paryżu oraz „Kroniki kompanii żołnierzy polskich w Algierii z lat 1941-1942", przechowywanej w zasobie Papieskiego Instytutu Studiów Kościelnych w Rzymie.

W ramach projektu pilotażowego Archiwum Akt Nowych zabezpieczono 200 matryc drukarskich, tzw. klocków drukarskich pisma „Weteran” – organu prasowego Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce, na których utrwalono zdjęcia żołnierzy polskich. Doświadczenie zdobyte podczas projektu pilotażowego zostanie wykorzystane przy dalszych pracach, którymi będą objęte pozostałe z 1 895 matryc.

Poniższe zestawienie zawiera szczegółową charakterystykę pomocy dla poszczególnych instytucji.

czytaj więcej

Pomoc instytucjom polonijnym w 2018 r.W 2018 roku Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych i archiwa państwowe kontynuowały pomoc instytucjom polonijnym związaną z ochroną polskiego dziedzictwa archiwalnego za granicą. Zostały nią objęte 22 instytucje z Europy, Ameryki Północnej i Południowej oraz Australii. Przeprowadzone prace w znacznym stopniu stanowiły kontynuację działań rozpoczętych w latach ubiegłych.

Wśród beneficjentów pomocy znalazły się w głównie instytucje stowarzyszone w Stałej Konferencji Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie: Biblioteka Polska im. Ignacego Domeyki w Argentynie, Muzeum i Archiwum Polonii Australijskiej, Biblioteka Polska w Paryżu, Polska Misja Katolicka we Francji, Fundacja Archivum Helveto-Polonicum z siedzibą we Fryburgu (Szwajcaria), Polska Misja Katolicka w Szwajcarii oraz Muzeum Polskie w Rapperswilu, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, Polski Instytut Naukowy w Ameryce, Stowarzyszenie Weteranów Armii Polskiej w Ameryce, Muzeum Polskie w Ameryce, Misja Polska w Orchard Lake oraz Polish Music Center w Los Angeles, Polski Instytut Badawczy i Muzeum (Węgry), Biblioteka Polska POSK w Londynie, Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie, Studium Polski Podziemnej w Londynie, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, Polska Misja Katolicka w Anglii i Walii, Papieski Instytut Studiów Kościelnych w Rzymie, Ośrodek Dokumentacji i Studium Pontyfikatu Jana Pawła II i Archiwum Rzymskie Domu Generalnego Zakonu Zmartwychwstańców w Rzymie.

W wymienionych instytucjach prace prowadziło 5 konserwatorów oraz 40 archiwistów zaangażowanych w zabezpieczanie, porządkowanie, inwentaryzację, opracowanie i digitalizację materiałów archiwalnych oraz wdrażanie systemu ZoSIA. Odbyli oni 51 wyjazdów i złożyli 54 wizyty w archiwach 19 instytucji polonijnych. Archiwiści aktywnie włączali się także w bieżącą działalność placówek, na rzecz których pracowali.

Pracami w zakresie porządkowania, ewidencjonowania i zabezpieczania objętych było 70 zespołów, zbiorów i kolekcji archiwalnych, o łącznym rozmiarze ponad 128 mb. Wyniki prac zostały wprowadzone do baz danych poszczególnych instytucji, a w niektórych przypadkach także do Zintegrowanego Systemu Informacji Archiwalnej (ZoSIA), dzięki czemu dane dostępne są poprzez serwis szukajwarchiwach.pl. W przypadku gdy nie było to możliwe, materiały zostały zewidencjonowane w formie spisów w programie Excel, jako narzędzia wspierającego zarządzanie zasobem danej instytucji.

Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych zakupiła specjalistyczne opakowania ochronne do przechowywania akt i fotografii, które trafiły do 10 instytucji polonijnych, tj.: Biblioteki Polskiej w Paryżu, Polskiej Misji Katolickiej we Francji, Instytutu Józefa Piłsudskiego w Londynie, Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, Studium Polski Podziemnej, Polskiej Misji Katolickiej w Anglii i Walii, Polskiej Misji Katolickiej w Szwajcarii, Fundacji Archivum Helveto-Polonicum, Ośrodka Dokumentacji i Studium Pontyfikatu Jana Pawła II oraz Polish Music Center w Los Angeles.

W odróżnieniu od wcześniejszych, indywidualnych staży, w roku 2018 Naczelna Dyrekcja po raz pierwszy zorganizowała szkolenie grupowe. Trwało ono 2 tygodnie i udział w nim wzięło 11 przedstawicieli z 9 instytucji – Biblioteki Polskiej im. Ignacego Domeyki w Argentynie, Polskiej Misji Katolickiej we Francji, Biblioteki Polskiej POSK w Londynie, Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce, Muzeum Polskiego w Ameryce, Centralnego Archiwum Polonii w Orchard Lake, Muzeum Polskiego w Rapperswilu, Ośrodka Dokumentacji i Studium Pontyfikatu Jana Pawła II oraz Archiwum Rzymskiego Domu Generalnego Zakonu Zmartwychwstańców. Szkolenie poświęcone było zabezpieczaniu, przygotowaniu do digitalizacji i skanowaniu materiałów archiwalnych, ekspozycji archiwaliów na wystawach oraz opracowaniu zbiorów fotograficznych. Szkolenie prowadzili konserwatorzy z Centralnego Laboratorium Konserwacji Archiwaliów przy Archiwum Głównym Akt Dawnych, z Archiwum Akt Nowych i Archiwum Państwowego w Warszawie oraz pracownicy Narodowego Archiwum Cyfrowego. Uczestnicy szkolenia oprócz dużej partii wiedzy, pakietu materiałów szkoleniowych i zestawu narzędzi do zabezpieczania archiwaliów, zdobyli wiele umiejętności praktycznych, a dodatkowo mieli okazję poznać swoich kolegów z innych instytucji i wymienić się doświadczeniami.

Poniższe zestawienie zawiera szczegółową charakterystykę pomocy dla poszczególnych instytucji.

czytaj więcej
ul.Rakowiecka 2D, 02-517 Warszawa
tel.(+48 22) 565-46-00, fax (+48 22) 565-46-14
email: ndap@archiwa.gov.pl