-A
+A

Pamięć Świata

Archiwalia i dokumenty proponowane na listę światową przez Polski Komitet Programu "Pamięć Świata"

W dniu 28 października 2002 r., w siedzibie Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie, odbyła się promocja płyty CD-ROM "Pamięć Polski - PAMIĘĆ ŚWIATA" prezentującej polskie obiekty archiwalne i biblioteczne wpisane na światową listę Programu UNESCO "Memory of the World" połączona ze zgłoszeniem na listę kolejnego polskiego obiektu - aktu Konfederacji Warszawskiej z 1573 r. Zawarta na niej multimedialna prezentacja dostępna jest w wersji on-line w naszym serwisie pod adresem: www.archiwa.gov.pl/memory.

W dniach od 28 do 30 sierpnia 2003 r. w Gdańsku odbyło się VI Spotkanie Międzynarodowego Komitetu Doradczego Programu UNESCO "Memory of the World" . Na posiedzeniu postanowiono zaproponować do nominacji na listę światową 2 polskie propozycje:

  • akt konfederacji warszawskiej z 1573 r. - Certyfikat wpisu na Listę Światową Programu UNESCO PAMIĘĆ ŚWIATA wystawiono w dniu 16 października 2003 r.;
  • porozumienia gdańskie z sierpnia 1980 r. (tzw. 21 postulatów) - Certyfikat wpisu na Listę Światową Programu UNESCO PAMIĘĆ ŚWIATA wystawiono w dniu 14 stycznia 2004 r.

Wyżej wymienionemu spotkaniu, w dniu 30 sierpnia br., towarzyszyła Pierwsza Konferencja Regionalna Morza Bałtyckiego Programu UNESCO "Memory of the World" . Na tej konferencji, zgodnie z założeniami UNESCO, omawiano problemy dziedzictwa dokumentacyjnego krajów Basenu Morza Bałtyckiego. Uznano za sensowne i wskazane stworzenie wspólnej listy dokumentów Regionu Bałtyckiego. Niestety, w czasie obrad nie określono zasięgu terytorialnego, jaki ma obejmować ta lista. Postulowano natomiast, żeby razem zgłaszać swoje propozycje (m.in. Metryka Litewska). Postanowiono także zorganizować wspólny tymczasowy sekretariat pomocniczy, który będzie pełnił rolę punktu kontaktowego. Na siedzibę sekretariatu wybrano Gdańsk (Archiwum Państwowe w Gdańsku, Pan Stanisław Flis).

Na wniosek UNESCO powstaje światowa lista najcenniejszych i najważniejszych przykładów dziedzictwa dokumentalnego.
Na początku 1997 r., na podstawie kilkuset propozycji i po uzyskaniu opinii wielu ekspertów, zaproponował na listę światową 25 pozycji, pojedynczych dokumentów i zespołów archiwaliów znajdujących się w archiwach i bibliotekach. W typowaniu ich Komitet wziął przede wszystkim pod uwagę 7 kryteriów głównych i 2 uzupełniające, które zostały opracowane przez UNESCO i zwracają uwagę na szczególne znaczenie elementów dziedzictwa dokumentalnego pod względem:

  1. wpływu na historię,
  2. znaczenia dla okresu historycznego,
  3. miejsca,
  4. dokonań wybitnej osoby,
  5. szczególnie ważnego tematu,
  6. wyjątkowej formy i stylu dzieła,
  7. wartości społecznych, humanistycznych

i kryteria uzupełniające: kompletność zachowania materialnego dzieła i jego unikatowość. Szczególnie istotną jest cecha "wyjątkowości"; na liście mogą się znaleźć tylko dzieła niepowtarzalne, jedyne w swoim rodzaju.

Lista propozycji Polskiego Komitetu Programu "Pamięć Świata" przedstawiona jest według następujących danych:

  • numer kolejny,
  • nazwa i data powstania (lub stulecie ),
  • nazwa instytucji, w której znajdują się archiwalia lub dokumenty,
  • najistotniejsze cechy (kursywa),
  • krótka charakterystyka,
  • kryteria i stan zachowania.

Propozycje zestawione są chronologicznie, w kolejności powstawania dokumentów i dzieł.

Lista wszystkich propozycji

  1. Sakramentarz tyniecki, XI w. - księga liturgiczna
  2. Kodeks supraski, XI w. - najstarszy zabytek języka prasłowiańskiego
  3. Archiwum miasta Krakowa, XIII-XVIII w.
  4. Akta Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, XIV-XVIII w.
  5. Traktaty naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, XIV-XV w.
  6. Polsko-krzyżackie traktaty pokojowe i akta procesów z XIV-XVI w.
  7. Banderia Prutenorum Jana Długosza, 1448 r. - chorągwie średniowieczne
  8. Tabliczki woskowe - średniowieczne dokumenty miejskie Torunia, XIV-XVI w.
  9. Próbne druki Gutenberga, ok. 1458 r.
  10. Traktat : Nicolaus Copernicus, "De Revolutionibus ... libri sex", ok. 1520 r.
  11. Divan Muhibbiego,1529-1530 - utwory poetyckie sułtana Sulejmana I
  12. Akta i biblioteka braci czeskich, 1507-1828 r.
  13. Opis i dokumentacja żup Bochni i Wieliczki XVI - XVII w.
  14. Kodeks Behema, 1501-1506 r.(z dopisami do XVIII w.) - obraz życia codziennego miasta
  15. "Demokracja szlachecka" - dokumenty prawno - ustrojowe Rzeczpospolitej, XVI-XVIII w.
  16. Akta Komisji Edukacji Narodowej - reforma oświaty z lat 1773-1787 w Rzeczpospolitej
  17. Dzieła Fryderyka Chopina (1810-1849)
  18. Zbiory Ossolineum - narodowej instytucji biblioteczno-muzealno-naukowej w okresie nieistnienia państwa polskiego w XIX - XX w.
  19. Akta polskiego państwa podziemnego z lat 1863-1864
  20. Biblioteka Polska w Paryżu, XIX - XX w.
  21. Dokumenty Bitwy Warszawskiej 1920 r.
  22. Archiwum getta warszawskiego (zw. Ringelbluma) - świadectwo Holocaustu
  23. Archiwa Auschwitz-Birkenau 1940 - 1945
  24. Plany i dokumentacja zniszczeń oraz odbudowy Warszawy (Plan Pabsta, archiwa BOS), 1942 -1950

Kalendarium Programu UNESCO "Pamięć Świata" w Polsce

  • 1993 r. Pułtusk - I posiedzenie Międzynarodowego Komitetu Doradczego Programu "Pamięć świata".
  • 1996 r. czerwiec Warszawa - Zebranie wstępne Komitetu Krajowego programu UNESCO, przewodniczącym KK wybrany zostaje prof.dr Jerzy Skowronek, Sekretarzem dr Andrzej Biernat.
  • 1996 - marzec 1997 - Posiedzenia Komitetu Krajowego, na których wybrane zostają 25 pozycji spośród 350 zgłoszonych na Listę Światową. Przewodniczącą Komitetu zostaje wybrana doc.dr hab Daria Nałęcz, dyrektor NDAP.
  • 1997 - czerwiec - Do Biura Programu w Paryżu Komitet przekazuje listę 19 pozycji. Z wybranych uprzednio 25 ( 5 pozycji Biblioteki Jagiellońskiej zgłoszonych zostaje wspólnie).
  • 1997 wrzesień - październik - Na posiedzeniu Międzynarodowego Komitetu programu w Taszkiencie rekomendowane są pierwsze propozycje na Listę Światową.
  • 1998 marzec- Komitet Krajowy wybiera 5 pozycji z uprzednio proponowanej listy i przygotowuje dodatkowe uzasadnienia.
  • 1998 maj - Wizyta w Polsce p.Abdelaziza Abida z Biura Komitetu w Paryżu, który bierze udział w posiedzeniu Komitetu Krajowego.
  • 1998 czerwiec - Komitet Krajowy przesyła dodatkowe uzasadnienia dla 7 pozycji z przedstawionych uprzednio 19 modyfikując niekiedy ich zakres.
  • 1999 czerwiec - na posiedzeniu Międzynarodowego Komitetu Doradczego programu "Pamięć Świata" w Wiedniu wpisano trzy polskie propozycje:
    • Nicolaus Copernicus "De Revolutionibus ... libri sex",
    • Dzieła Fryderyka Chopina,
  • Archiwum getta warszawskiego (zw. Ringelbluma)
  • 2003 sierpień - na VI Spotkaniu Międzynarodowego Komitetu Doradczego programu "Pamięć Świata" w Gdańsku wpisano kolejne dwie polskie propozycje:
    • Porozumienia gdańskie z sierpnia 1980 r. (tzw. 21 postulatów)
    • Akt konfederacji warszawskiej z 1573 roku.
  • 2009 r. - wpisanie na listę Pamięci Świata Archiwum Instytutu Literackiego i Archiwum Radziwiłłów.
Newsletter NDAP