-A
+A

Archiwa Państwowe

Trzy archiwa o charakterze centralnym z siedzibą w Warszawie:

  • Archiwum Główne Akt Dawnych - przechowujące wytworzone do 1918 r. akta władz centralnych i częściowo prowincjonalnych oraz archiwa rodzin o znaczeniu ogólnopolskim,
  • Archiwum Akt Nowych - przechowujące wytworzone po 1918 r. akta władz centralnych, instytucji i stowarzyszeń o charakterze ogólnopolskim, spuścizny po wybitnych działaczach politycznych i społecznych,
  • Narodowe Archiwum Cyfrowe - przechowujące dokumentacje foto- i fonograficzną oraz filmową powstałą od początków XX w.

 

oraz 30 archiwów państwowych z podlegającymi im 40 oddziałami zamiejscowymi i 5 ekspozyturami.
W archiwach państwowych i ich oddziałach gromadzone są archiwalia wytworzone przez lokalne władze i urzędy państwowe, instytucje wymiaru sprawiedliwości, administracje i instytucje samorządowe (w tym akta miast), instytucje i organizacje oświatowe, wyznaniowe oraz społeczne, przedsiębiorstwa przemysłowe i instytucje gospodarcze, archiwa rodzin i majątków ziemskich, spuścizny osób prywatnych, zbiory regionalne.

W większości tych archiwów przechowywane materiały pochodzą z XIX i XX w. W niektórych znajdują się materiały starsze - sięgające wieków średnich. Najcenniejsze i najstarsze zasoby posiadają archiwa państwowe w Gdańsku, Krakowie, Lublinie, Olsztynie, Poznaniu, Szczecinie, Wrocławiu.

Pieczęć 1Archiwa wyodrębnione, podlegające własnym władzom resortowym (Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Archiwum Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Centralne Archiwum Wojskowe, a także Archiwum Sejmu, Senatu, Kancelarii Prezydenta oraz Instytutu Pamięci Narodowej). Gromadzą one głównie akta wytworzone przez siebie i podległe im jednostki organizacyjne.

Archiwa z powierzonym zasobem (na stałe lub na określony okres) przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych w szkołach wyższych (np. Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Warszawskiego), innych instytucjach naukowych i państwowych (np. Archiwum Polskiej Akademii Nauk, Archiwum Głównego Urzędu Statystycznego, Zamku Królewskiego w Warszawie).

Pieczęć 2Archiwa zakładowe państwowych jednostek organizacyjnych (urzędów, instytucji, zakładów przemysłowych itp.), w których powstają materiały archiwalne (tzn. taka dokumentacja, która podlega wieczystemu przechowywaniu) wchodzą również do państwowej sieci archiwalnej. Obowiązane są one do przekazywania tych materiałów po 25 latach od chwili ich wytworzenia do archiwów państwowych, które sprawują nad nimi nadzór. W praktyce, na skutek braku miejsca w magazynach, okres ten w niektórych przypadkach bywa przedłużany.

Archiwa partii politycznych, związków zawodowych, stowarzyszeń i organizacji społecznych, kościołów i związków wyznaniowych (szczególnie zasobne w dawne akta są katolickie archiwa diecezjalne i klasztorne). Archiwa Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej zostały w 1990 r., zgodnie z ustawą, włączone do zasobu archiwów państwowych. Archiwalia znajdują się również w zbiorach wielu bibliotek (głównie naukowych) oraz muzeów państwowych i samorządowych.

Pieczęć 3Archiwalia dotyczące Polski i Polonii gromadzone są także przez archiwa, biblioteki, instytuty i muzea polonijne działające poza granicami kraju (m. in. we Francji, w Stanach Zjednoczonych i w Wielkiej Brytanii).

Archiwami państwowymi zarządza Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych podległy Ministrowi Kultury i kierujący Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych (NDAP). Sprawuje on nadzór i opiekę nad narodowym zasobem archiwalnym.

Obecnie funkcję tę pełni dr Wojciech Woźniak.

Newsletter NDAP